Foto's en copyright; auteursrecht uitgelegd

Veel fotografen zijn -soms terecht- bang dat een ander met het werk aan de haal gaan waar zij soms weken of wel maanden mee bezig zijn geweest om te maken. Omdat te voorkomen zet de fotograaf zijn of haar naam op de foto, al dan niet voorzien van een groot copyrightteken. Is het eigenlijk wel nodig om een groot ontsierend logo te publiceren op je foto?

Datzelfde copyright heeft in Nederland echter helemaal geen juridische betekenis. In Nederland werken wij niet met copyrights maar met de Auteurswet. Deze wet regelt het auteursrecht op literatuur, wetenschap en kunst.

Artikel 1 van het Auteursrecht luidt als volgt:
"Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld."

Dit houdt dus feitelijk in dat een fotograaf, als maker of rechthebbende van een werk van kunst, het exclusieve recht heeft om dit openbaar te maken, en te verveelvoudigen. Hier valt dus ook onder dat een ander geen kopieën en/of reproducties mag maken, of het werk tentoonstellen of verkopen zonder de toestemming van de maker van dit werk.

In 1991 is er een uitspraak geweest van de Hoge Raad, de hoogste rechtsprekende instantie van Nederland, dat een auteursrecht van toepassing is als deze een originele stempel van de maker heeft meegekregen of een eigen oorspronkelijk karakter heeft. Dit is vastgelegd in het Van Dale/Romme-arrest en lagere rechtbanken volgen over het algemeen arresten van de hoge raad op in hun eigen vonnis.

Een foto van bijvoorbeeld de Nachtwacht kan alleen auteursrechtelijk beschermd zijn als de reproductie verschilt van het origineel door bijvoorbeeld grote kleurwijzigingen, of door het bijvoorbeeld bijmaken van extra personen. Een exact kopie zal dus nooit auteursrecht krijgen, en een vermelding dat auteursrecht is voorbehouden heeft dan ook weinig nut.

Auteursrecht ontstaat automatisch door een creatieve daad en is geldig tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Je hoeft er geen registratie of aanvraag voor te doen maar het recht wordt jou automatisch toegekend.

Een ander kan, en mag, dus wel reproducties van het werk maken maar het werk moet zo significant anders zijn dat de originele kenmerken van maker niet meer herkenbaar zijn.

Overdragen auteursrecht
Fotografen die hun werk verkopen voor bijvoorbeeld publicatie doen er goed aan het auteursrecht te behouden. Om het moment dat je het auteursrecht overdraagt mag de nieuwe eigenaar letterlijk alles doen met het originele werk en heeft de originele maker daar niets meer in te zeggen. Verstandiger kan het zijn om de kopende partij bijvoorbeeld eenmalig een licentie te geven om het werk te gebruiken voor publicatie in bijvoorbeeld een tijdschrift. Zo voorkomt de fotograaf een hoop ellende als het werk voor heel andere dingen gebruikt wordt.

Wil de fotograaf toch het auteursrecht overdragen dan mag de prijs daar ook naar zijn en hoger zijn dan publicatierecht. Vervolgens moet een zogeheten “Onderhandse akte”worden opgesteld. In deze akte moet duidelijk zijn dat het gaat om de overdracht van het auteursrecht en ook alle bepalingen en voorwaarden moeten opgenomen zijn. Beide partijen moeten dit ondertekend hebben.

In het geval dat de fotograaf het werk in loondienst gemaakt heeft geld in veel gevallen een automatische en stilzwijgende overgang van de auteursrecht naar de werkgever tenzij anders overeen gekomen.

Inbreuk
Opzettelijk inbreken op andermans auteursrecht is een misdrijf waar een geldboete en zelfs een vrijheidsstraf op staat. Het is dan ook mogelijk van dit misdrijf aangifte te doen bij de politie. In de praktijk gaat Justitie echter alleen over tot vervolging indien de originele maker kan aantonen dat hij of zij grote economische schade heeft geleden als gevolg van deze inbreuk.

Gebruikt bijvoorbeeld een groot magazine een foto waarvoor zij geen toestemming heeft gekregen van de originele maker dan kan deze een aantal dingen doen. Als fotograaf moet jij je op zo’n moment afvragen wat je wilt bereiken. Je kan behalve aangifte ook op het civielrechtelijke gebied een en ander proberen af te dwingen op grond van de Auteurswet.

Een optie is om het blad aan te schrijven, en om rectificatie te vragen. In dit geval zal het blad de volgende editie een rectificatie moeten plaatsen op een eventueel door jou omschreven plek. Voor een kleine afbeelding op pagina 52 is het natuurlijk niet redelijk om te vragen op een pagina grote rectificatie op de voorpagina.

Ook is het mogelijk om direct een rekening te sturen. De kans bestaat dat het blad deze voldoet maar daarna zal je hier nooit meer wat van horen.

Effectiever kan het zijn om gewoon met het blad in gesprek te gaan, wellicht heeft het blad nog interesse in meer foto’s en kan het jou, als fotograaf een leuke opdracht opleveren.

Mocht het bovenstaande niet werken dan kan jij, al dan niet met behulp van een rechtsbijstandverzekering, een civielrechtelijke zaak starten waarin je alsnog probeert een vergoeding of rectificatie af te dwingen. Bedenk wel altijd in de eis dat deze binnen proporties is. Een claim van € 1000,- zal voor een niet beroepsfotograaf veel te hoog gegrepen zijn terwijl deze voor een beroepsfotograaf misschien wel te laag is.

Heeft het dus zin om een groot copyright teken op een foto te plaatsen? In juridische zin sta je ook zonder naamsvermelding al duidelijk in je recht. Het kan natuurlijk wel handig zijn om op die manier mensen naar je website toe te trekken en nog even te benadrukken dat het recht echt bij jou ligt. Een te groot logo kan een goede foto ook weer verpesten.