Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Michelle Peeters

Zet het licht naar je hand met studiolicht

woensdag 12 december 2018, 15:29 door | 8,360x gelezen | 12 reacties

Als je buiten fotografeert moet je maar afwachten of je daar mooi licht aantreft om te fotograferen. Met studiolicht kun je binnenshuis het licht helemaal naar je hand zetten. Je kunt alle sferen creëren die je maar kunt bedenken. In dit artikel een aantal tips om zelf je studio te beginnen.

Vaak zijn studio's 'mobiel' en dat wil zeggen dat je ze kunt afbreken en op iedere andere plek weer kunt opbouwen. Je hebt dus geen permanente studio-ruimte nodig. Zowel de achtergrond als de studiolampen zijn afbreek- en inschuifbaar en in tassen te vervoeren.

Muzikanten studio

Bij deze studiofoto van muzikanten zijn wel vijf lichtbronnen gebruikt

Continu- of flitslicht


Als eerste zul je moeten kiezen wat voor studiolicht je wilt gebruiken. Je kunt kiezen tussen continu- en flitslicht. Bij continulicht maak je gebruik van een constante lichtbron die altijd aanstaat. Bij flitslicht maak je gebruik van een krachtige flits (of meerdere flitsen achter elkaar) die het onderwerp kort verlicht.

Studioflitser


Een studioflitser verschilt op een paar vlakken van een losse opzetflitser of de ingebouwde flitser op je camera. De ingebouwde cameraflitser is zo onvoorspelbaar dat je hem waarschijnlijk al nooit gebruikte.. Overbelichte foto's, rode ogen, keiharde schaduwen, ze komen allemaal voorbij.

Instellamp


Bij gebruik van een studioflitser heb je van die problemen geen last. Dit dankzij de ingebouwde instellamp waarmee je een goede indicatie krijgt hoe het flitslicht op je onderwerp valt op het moment dat je afdrukt. Als je gebruik maakt van bestaand dag- of kunstlicht kun je beter een instellamp nemen die wat feller is.

Haarlichtje ventilator

Met een extra haarlichtje en ventilator kun je leuke effecten bereiken

Het flitslicht van een studioflitser kan enorm krachtig zijn. Het bevriest de beweging van je model dankzij de korte ontstekingstijd en het geeft je zoveel licht dat je zelfs met de laagste ISO-waarde nog met zeer kleine diafragma's kunt werken.

De kracht van een studioflitser wordt aangegeven in Ws (wattseconde). De goedkope setjes beginnen vaak met 150 wattseconde en de professionelere modellen tot wel 1200 Ws per flitskop. Met een tweetal studiolampen van 300 Ws kun je al goed uit de voeten.

Kleurtemperatuur


De kleurtemperatuur van flitslicht ligt rond de 5000 Kelvin, wat overeenkomt met gemiddeld daglicht.
Je kunt de kleurtemperatuur niet instellen, hiervoor zul je filters moeten gebruiken.

Intensiteit en afstemming


De intensiteit is echter wel instelbaar. Vaak zet je je hoofdlicht op 80% sterkte, een tweede flitser als haarlicht op 30%. Op die manier kun je ze mooi op elkaar afstellen, maar kun je ook de intensiteit zo finetunen dat je de opnames maakt met het voor jou ideale diafragma.

Bij productfotografie gebruik je vaak kleine diafragma's (bijvoorbeeld f/16) en bij portretten een wat grotere opening van bijvoorbeeld f/4.5.

Girl with pearl earring

Rembrandtverlichting met slechts één lamp

Lichtsensor


Studioflitsers hebben altijd een lichtsensor, zodat je ze kunt koppelen met je andere flitsers. Je hoeft je camera dus alleen nog maar te synchroniseren met een van de flitskoppen (de master). Die master flitskop stuurt dan de overige (slave-) flitslampen aan.

Om de flitskop te laten weten wanneer de flits precies af moet gaan kun je een synchronisatiekabel gebruiken. Die sluit je aan op je camera en van daaruit naar de master flitskop. Je kunt ook een draadloze zender (op je camera) en ontvanger (op de master flitskop) gebruiken. Dit maakt het fotograferen van modellen een stuk flexibeler en je struikelt niet over de kabels.

Trigger flash


Camera instellingen


Je zet je camera in de handmatige M-modus. Vervolgens zet je de sluitertijd op de flitssynchronisatietijd die je camera aan kan (meestal 1/250e seconde), of langzamer. Ik zet hem meestal op 1/125e seconde.

Als je langer belicht seconde gaat het omgevingslicht meer meespelen, wat vooral bij opnames buiten heel mooie effecten kan geven.

Zet de ISO-waarde zo laag mogelijk (bijvoorbeeld op 100) en zet de witbalans op flitslicht. Als je in RAW fotografeert is dat achteraf nog te wijzigen, maar ik zet hem liever meteen goed.

Als je een losse flitslichtmeter hebt, kun je de flitsintensiteit meten en de gemeten diafragmawaarde direct overnemen op je camera. Heb je zo'n meter niet, dan kun je een aantal testopnames maken totdat het histogram op je display de perfecte belichting aangeeft.

Harpiste inge frimout

Laat muzikanten een eenheid vormen met hun instrument in je studiofoto

Wat heb je nodig?


Voor een basis-studio heb je om te beginnen twee (flits-)lampen plus statieven nodig. Let erop dat de bijgeleverde statieven niet te wankel zijn, dat is vaak bij goedkope basissetjes het geval. Je moet de lampen gemakkelijk hoger en lager kunnen zetten en anders kunnen richten.

1. Lichtvormers


Naast studiolampen heb je lichtvormers nodig waarmee je het karakter van het licht bepaalt. Met een enorme softbox krijg je een zacht, tekenend licht en met een snoot creëer je heel hard, gericht licht.

Ik vind het persoonlijk fijn om veel te kunnen wisselen, afhankelijk van het type sfeer dat ik wil neerzetten. Maar er zijn fotografen die maar één bepaalde stijl wensen te hanteren. Zij hebben vaak aan één type lichtvormer genoeg.

High key. low keyjpg

High-key en Low-key. Foto's: Maarten Hoogbergen

Lichtvormers zijn de smaakmakers van je licht. Het is handig om je er even in te verdiepen want er zijn een aantal mogelijkheden die totaal verschillende effecten opleveren. Hier komen er een aantal:

  • Softbox: dit is een vierkante doos waar mooi zacht licht uit komt. Hoe groter het formaat, des te zachter het licht. Dit zijn de meestgebruikte lichtvormers in een studio. Het licht valt mooi om je onderwerp heen en geeft geen hoge contrasten. Dus je krijgt niet snel dichtgelopen schaduwen of uitgebeten hooglichten. Je kunt ze ook in achthoekige vorm krijgen (een octagon). In het laatste geval zal de reflectie in de ogen, vanwege de ronde vorm, wat vriendelijker zijn. Octagons zijn ideaal voor beauty-fotoshoots

  • Paraplu: dit is een goedkope en nog maar weinig gebruikte lichtvormer. Je kunt ze krijgen met en zilveren coating waartegen je het licht reflecteert of een witte, transparante versie waar je doorheen flitst. De reflectie van de baleinen in de paraplu in de ogen maakt de lichtvormer minder populair

  • Beauty dish: dit is een vlakke ronde reflector waarmee je het mooiste uit je model naar boven haalt. De flitsbuis wordt in de reflector al gedempt, terwijl een zachte doek aan de buitenkant het licht nog extra verzacht. De dish is perfect rond en zorgt dus voor een mooie reflectie (als een natuurlijke zon) in de ogen. Deze lichtvormer is dus zeer geschikt voor glamour-shoots

  • Snoot: deze lichtvormer gebruik je voor gericht licht. Je kunt er ook een grid opkrikken, een soort honingraat waardoor je het licht heel gericht naar één kant stuurt. Een leuk instrument om een haarlichtje op je model te toveren.


2. Achtergrond(rol)


Er is een enorme diversiteit aan achtergronden te koop. Van papieren rollen in allerlei kleuren tot vinyl in allerlei designs. Fotoachtergronden.nl heeft een leuke variëteit aan designs beschikbaar.

Als je groepen wilt fotograferen in de studio is het handig om een breedte van zo'n drie meter aan te schaffen. Papieren rollen kun je vaak behoorlijk ver uitrollen over de vloer en dat is handig als je modellen zittend of liggend op de grond wilt fotograferen.

Hoe begin je?


Begin gewoon met één lamp. Als je meteen twee lampen gaat neerzetten gaan die elkaars verlichting en soms schaduwen veranderen. Met maar één flitslamp zie je heel direct wat je lichtvormer doet en wat voor invloed het heeft op je model.

Zet de lamp onder een hoek van 45 graden waardoor er een mooie schaduwwerking in het gezicht ontstaat, je krijgt er diepte door. Zet de lamp ook op een hoogte met een hoek van 45 graden boven het model. Het lijkt zo alsof de zon van boven op het model schijnt, een heel natuurlijk effect.

De schaduwzijde van het model hoef je maar een klein beetje op te lichten, bijvoorbeeld met een reflectiescherm. Doe je dat niet, dan wordt die schaduwkant inktzwart.

Als je een zwarte achtergrondrol gebruikt wordt het licht van achteren geabsorbeerd en niet gereflecteerd op het model. En als je geen extra licht op die achtergrond zet blijft hij ook mooi diepzwart.

Met twee, drie of zelfs meer flitslampen kun je zeer verschillende sferen neerzetten. Hieronder zet ik vijf klassieke studiobelichtingsstijlen voor je neer die ik met een schema verduidelijk. Hoe zet je nu je lampen neer als je zo'n sfeer wilt bereiken?

Glamour

Glamourverlichting, een mooie ronde beautydish-reflectie in de ogen. Foto: Maarten Hoogbergen

1. Rembrandtverlichting


Als basis neem je één enkele zachte lichtbron (een softbox of paraplu) of natuurlijk licht dat door een raam naar binnen valt. Het licht plaats je op 45 graden links of rechts van je model zodat er een tintverschil ontstaat tussen de linker- en rechterkant van het gezicht.

Rembrandtverlichting

Het licht moet ook op het oog vallen dat het verst van de lichtbron verwijderd is, anders krijg je zij-verlichting.

Eventueel gebruik je een invullicht om de schaduwzijde wat op te lichten (reflectiescherm) en het contrast te verminderen.

Deze verlichting accentueert rimpels en is dus een 'mannenverlichting'. Vrouwen zijn er vaak minder blij mee... In het artikel In 9 stappen je eigen moderne Vermeer-fotoportret meer tips over deze techniek.

2. Glamourverlichting


Hierbij maak je gebruik van een harde lichtbron (bijvoorbeeld een gewone flitskop of beauty dish). De laatste is iets zachter door het grotere oppervlak.

Glamour verlichting

De verlichting zet je recht boven de camera zodat het gezicht mooi, egaal wordt uitgelicht en je weinig tot geen rimpels ziet. Er ontstaat een mooi, subtiel schaduwtje onder de neus in de vorm van een vlinder.

Dit is een typische 'vrouwenverlichting' doordat de jukbeenderen mooi uitkomen en het gezicht mooi, egaal belicht wordt.

Je kan aan de onderkant van het gezicht nog een reflectiescherm houden om alle schaduw te laten verdwijnen.

3. Low-key


Dit is een echte sfeermaker bij zwart-witportretten. De donkere tinten hebben de overhand. De achtergrond moet echt pikzwart zijn. Aan een enkele flitser of lamp heb je al voldoende.

Low key

Als je het histogram bekijkt zie je helemaal aan de linkerkant een piek. Toch is de foto niet onderbelicht want het histogram loopt wel helemaal door naar rechts.

Het mooiste resultaat krijg je als je model zwarte/donkere kleding draagt. Het gezicht kun je in Rembrandtstijl (zie punt 1) verlichten waardoor het eruit knalt.

Als je in de nabewerking ook nog eens onderbelicht zet je het effect nog zwaarder aan.

4. High-key


Hierbij hebben de lichte tinten de overhand. Deze verlichting wordt veel gebruikt in de modewereld. Je zorgt ervoor dat je de huidtinten licht houdt en dat het model lichte kleding draagt. Het enige dat afsteekt zijn de ogen en het haar.

High-key


In het histogram zitten bijna alle tinten aan de rechterkant, alleen een paar kleine details zitten links.

Je bewerkstelligt dit door een egale belichting, bijvoorbeeld door twee flitsers op dezelfde sterkte van twee kanten te laten komen. De achtergrond licht je met een aparte lamp uit om hem goed wit te krijgen.

Als je een klein beetje overbelicht versterk je het effect! Door omzetting van de foto naar zwart-wit raak je eventuele kleurzwemen kwijt en is wit ook echt wit.

5. Tangverlichting


Deze belichtingsvorm is momenteel heel hip en trendy terwijl het bij fotocursussen vaak als 'foute' belichting wordt getypeerd. Je zet twee lampen schuin achter het model. Het liefst gebruik je een zachte belichting (gebruik bijvoorbeeld een softbox) zodat de schaduwen mooi rond aflopen, anders krijg je harde strepen in het gezicht.

Tangverlichting

Het is geen flatteuze belichting; de voorkant van het gezicht loopt donker weg, terwijl de zijkanten wel worden aangelicht. Het geeft het gezicht wel diepte en soms zorgt het voor een 'spooky' sfeer.

Laat het model agressief kijken! De achtergrond moet donker blijven zodat het effect van de lampen beter zichtbaar wordt.

Jouw tips?


Heb jij nog meer goede tips voor interessante belichtingsstijlen bij studiofotografie?
Laat het weten in de reacties!

Meer weten over studiofotografie?


Bij Photofacts Academy, onze online leeromgeving voor fotografen, hebben we diverse cursussen over studio- en portretfotografie.

- Basiscursus Studiofotografie (Frederik Herregods)
- Studioportret voor gevorderden (Richard Terborg)

- Portretfotografie tips (Elja Trum)
- Portretfotografie in de praktijk (Elja Trum)
- Zakelijke portretfotografie (Maurice Jager)
- Van Beeld naar Kunst (Micky Hoogendijk)
- Basiscursus Flitsen op Locatie (Piet van den Eynde)

Je kunt deze cursussen twee weken lang volgen met een gratis proeflidmaatschap.


Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 12 december 2018.
De eerste publicatiedatum is maandag 10 juli 2017, 17:17.
Michelle Peeters

Over de auteur

Michelle Peeters is fotografe en oprichter van DeuxBleus Fotografie. Michelle herkent het bijzondere in het gewone en het gewone in het bijzondere. Ze heeft zich nooit willen specialiseren en is daardoor van alle markten thuis.

12 reacties

  1. job
    job schreef op dinsdag 11 juli 2017 om 01:28

    Natuurlijk wist ik sommige zaken al, en toegegeven, er zaten ook nieuwe dingen in je betoog. In ieder geval kijk ik telkens weer uit naar je berichten. Ze zijn professioneel en helder. Waarvoor dank. Nee, complimenten.

  2. Michelle Peeters
    Profiel Michelle Peeters schreef op dinsdag 11 juli 2017 om 09:07

    Dankjewel Job, leuk om te horen! En mocht je zelf nog leuke tips hebben, dan laat het maar weten he!

  3. Robert
    Robert schreef op dinsdag 11 juli 2017 om 16:44

    Kijk eens op http://strobist.blogspot.nl Daar staat veel info op het gebied van flits belichting voor beginners. Voor de gevorderde is er ook http://neilvn.com/tangents/flash-photography-techniques/ .

  4. Michelle Peeters
    Profiel Michelle Peeters schreef op dinsdag 11 juli 2017 om 16:49

    Leuk, dankje Robert!

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Basiskennis

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

52.926 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

52.926 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.