Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Michelle Peeters

4 Manieren om te grote contrasten te overbruggen

maandag 4 november 2019, 15:50 door | 3,608x gelezen | 2 reacties

Iedere fotograaf loopt er weleens tegenaan: een situatie met een onoverbrugbare contrast. De gevolgen: uitgebeten hooglichten of dichtgelopen schaduwen. In dit artikel een viertal manieren om in zo'n situatie toch een mooie foto te maken.

Het probleem van hoge contrasten wordt veroorzaakt door de sensor van je camera. Je sensor kan slechts een beperkt contrastverschil aan. Het aantal stops dat een camera aankan, is het dynamisch bereik. Als je een situatie fotografeert waarbij het contrastverschil hoger is dan het dynamisch bereik van je camera, sta je dus voor een uitdaging.

Strijp s blauwe uurtje

Net na zonsondergang is het contrastverschil tussen lucht en land het grootst. Met een grijsverloopfilter kun je dit oplossen

Wat het dynamisch bereik is, verschilt per camera. Moderne digitale camera's hebben een hogere dynamisch bereik dan wat oudere camera's. Je kunt het zelf testen of teruglezen in reviews. De ene camera doet het dus beter dan de andere, maar enige beperking hebben ze allemaal. Een beperking waarmee je zult moeten leren omgaan...

Contrast te hoog


Als je het probleem van een te hoog contrast wilt oplossen zul je eerst het probleem moeten signaleren. Als je ervaren bent op fotografiegebied, dan voel je al meteen aan welke situatie met een hoog contrast problemen zal gaan geven. Als je die ervaring nog niet hebt kun je de camera het denkwerk laten doen. Er zijn namelijk twee handige hulpmiddelen:

  1. Waarschuwingen voor overbelichte delen: op het display van je camera is te zien welke delen van de foto zijn uitgebeten.

  2. Het histogram: hierin kun je de verdeling van de verschillende helderheidswaarden aflezen. Een piek helemaal tegen de linker-zijkant van het histogram betekent dichtgelopen schaduwen. Een piek rechts duidt op uitgebeten hooglichten.


Waarschuwing over en onderbelichte delen via natuurfotografie nlkopie

Op het display kunnen de uitgebeten delen knipperend worden weergegeven, evenals dichtgelopen schaduwen

Bedenk wel bij het beoordelen van de foto op je camera dat wat je ziet gebaseerd is op een voorvertoning in JPG-formaat. Als je in RAW fotografeert, zie je dus niet het histogram van de RAW-opname, maar dat van het in het RAW-bestand ingebedde JPG-bestand.

De camera maakt een JPG op basis van je camera-instellingen en afhankelijk daarvan kan deze meer of minder afwijken van de RAW-opname. Als je in RAW fotografeert, en de contrasten in een situatie goed wilt beoordelen op basis van het histogram of de waarschuwingslichten, dan kun je ervoor kiezen om het contrast in je camera zo laag mogelijk te zetten.

Cambridgeincolour.com high contrast histogram

Als het contrast te hoog is, zie je in het histogram zowel aan de linker-, als aan de rechterkant een piek

Het histogram zal dan meer op het uiteindelijke histogram van de RAW-opname lijken. Deze contrastaanpassing heeft uiteraard verder geen invloed op de RAW-opname, alleen op het beeld dat de camera laat zien. Bovenstaande hulpmiddelen kun je gebruiken om te bepalen of een situatie teveel contrast bevat voor de sensor.

Je hebt ook situaties waarin het dynamisch bereik van de sensor ruim voldoende is en er toch teveel contrast is. Denk bijvoorbeeld aan een portret buiten op een zomerse dag waarbij er teveel schaduw in het gezicht van je model valt. In dat geval heb je niets aan het histogram of aan de waarschuwingslichten.

Je zult deze situatie dan zelf moeten beoordelen, op basis van smaak. Als je hebt geconstateerd dat een situatie teveel contrast bevat, dan zul je hier een oplossing voor moeten bedenken. Hieronder een paar mogelijkheden hiervoor!

IMG 9036 2

Met een 2-stops grijsverloopfilter kon de voorgrond langer worden belicht

1. Grijsverloopfilters


Als de afstand tot je onderwerp niet te overzien is, zoals bijvoorbeeld bij een landschapsfoto, komen filters goed tot hun recht. Om lichte delen te beperken, werken landschapsfotografen al heel lang met filters. Sommige fotografen vinden dit 'old school' en denken dat filters niet meer nodig zijn in het digitale tijdperk. Toch vergissen ze zich daarin.

De meest gebruikte filters om contrasten te beteugelen, zijn de grijsverloopfilters. Dat zijn filters van glas of kunststof die je voor je lens kunt plaatsen. Het filter is deels doorzichtig en deels donker. Dat donkere deel zorgt voor het effect: het beperken van de hoeveelheid licht in een deel van je foto.

Ze worden het meest gebruikt net voor het gouden of blauwe uurtje. Op het moment dat de zon zo laag staat dat er nog veel echt in de lucht is, maar de aarde niet verlicht wordt door de zon, is er een groot contrast tussen lucht en aarde. Dat is het moment waarop je een grijsverloopfilter inzet.

Deze filters hebben bijna altijd een horizontale scheiding tussen licht en donker. Deze scheiding kan bij een systeem van schuiffilters wel schuin worden gebruikt, maar het blijft een rechte scheiding. Dat betekent dat je dit soort filters niet kunt gebruiken om een selectief deel van je foto donkerder te maken.

Grijsverloopfilter

Grijsverloopfilter en het effect ervan

Glas is bij filters wel vaak beter dan kunstsfof en je kunt ze in verschillende sterktes krijgen (aantal stops licht dat wordt tegengehouden en verschillende overgangen tussen licht en donker, hard, zacht of reversed). Vaak gebruik je de filters in een soort schuifsysteem waarbij je zelf bepaalt waar de overgang tussen licht en donker komt.

Maar er zijn ook schroeffilters met een grijsverloop, maar deze beperken je nogal. De fabrikant van het filter bepaalt dan namelijk waar de overgang geplaatst wordt en bepaalt daarmee indirect je compositie (iets wat altijd de keuze van de fotograaf zou moeten zijn).

2. Flitsers


Je kunt ervoor kiezen de schaduwpartijen op te lichten of de lichte partijen donkerder te maken. Het oplichten van schaduwpartijen kun je mooi doen met een reportageflitser. Het vergt enige kennis en oefening om ermee om te gaan.

Als de basisinstellingen van de camera zo zijn dat de foto (behalve de donkere partijen) goed belicht is, kan een flitser ervoor zorgen dat de schaduwpartijen voldoende extra licht krijgen. Eén of meer reportageflitsers kun je ook creatief inzetten om heel gericht bepaalde delen van de foto op te lichten.

Slagschaduw invulflits

Slagschaduw en een invulflits

Dat werkt het beste als de flitsers los van de camera geplaatst worden. Je hebt dan veel meer keuze in het positioneren van de flitser(s). Bij het fotograferen van interieurs worden deze flitsers vaak ingezet.

De raampartij in een interieurfoto geeft vaak een enorm contrastverschil tussen het licht buiten en binnen. Je maakt dan een basisopname waarbij de ramen goed belicht zijn. Daarna plaats je flitsers in de ruimte die het interieur oplichten, zodat er een goed uitgebalanceerde verlichting ontstaat.

3. Reflectiescherm


Een heel goed en eenvoudig hulpmiddel om schaduwen op te lichten, is het reflectiescherm. Deze goedkope accessoire mag eigenlijk niet in je foto-uitrusting ontbreken. Een reflectiescherm weerkaatst een lichtbron en stuurt het weerkaatste licht naar de donkere partijen. Dit kan elke denkbare lichtbron zijn: zon, flitser, continulicht...

Het reflectiescherm wordt vaak gebruikt bij portretten, om de schaduwpartijen in een gezicht op te lichten. Ook in andere genres, zoals productfotografie, bewijst zo'n scherm zijn diensten. Een reflectiescherm is stukken goedkoper dan een flitser en is veel eenvoudiger in het gebruik. Je ziet immers meteen wat het effect op een schaduwpartij is.

Met en zonder reflectiescherm

Een tegenlicht-opname zonder en met reflectiescherm

Bovendien heb je voor een reflectiescherm geen stroom nodig. Als je zo'n scherm niet hebt, kun je ook andere voorwerpen die licht weerkaatsen gebruiken voor hetzelfde doeleinde. Denk aan een wit doek of een t-shirt, een witte muur of een stuk piepschuim. Soms is het niet mogelijk om alle schaduwpartijen op te lichten.

Een andere optie om contrasten te verminderen, is dat het beperken van de lichte partijen. Soms is dat een al net zo eenvoudige oplossing. Ook hierbij kan een reflectiescherm dan uitkomst bieden. Je moet dan echter de zwarte kant ervan gebruiken om lichtbronnen af te schermen.

Of je sluit gewoon de gordijnen of je kiest een ander moment van de dag om te fotograferen (in de vroege ochtend of tijdens de schemer).

Radio Kootwijk detailextractor

Het maken van een hdr kan ook heel natuurlijk ogen, mar het vergt wel wat oefening...

4. Nabewerking


Als je met bovenstaande tips je contrast nog niet kunt beteugelen, dan rest nog maar één ding: het issue achter de computer oplossen. Voor een aantal fotografen is dat de eerste keus, omdat het zo simpel is.

Voor de fotograaf die de beste kwaliteit wil behalen, is het een noodgreep. Oplossingen tijdens de opname leveren altijd een betere foto op. Beter dan bewerking achteraf. Maar als het dan toch niet anders kan, dan kun je een greep doen uit onderstaande bewerkingsmogelijkheden.

Als je in RAW fotografeert, kun je achteraf nog best veel corrigeren. Als je in JPG fotografeert heb je veel minder speelruimte op dat gebied. In een RAW-opname kun je (afhankelijk van je camera) de schaduwen tot wel drie stops oplichten. Echt mooier wordt de foto er niet echt op, dus in de praktijk ben je beperkt tot 1,5 tot 2 stops.

Ook de te lichte delen kun je achteraf nog enigszins bij te werken. De speelruimte van de meeste RAW-editors is daarbij wel een stuk kleiner dan bij de schaduwpartijen. Opnieuw geldt dat het maximum wat de software aankan, niet de mooiste resultaten oplevert.

Vaak is 1,5 stop het maximum dat nog een redelijk resultaat oplevert. Bedekt dat een eenmaal uitgebeten hooglicht (er is dan helemaal geen informatie meer aanwezig in het lichtste gedeelte) door geen enkele software nog te redden is.

Ophalen schaduwen reduceren hooglichten

In de RAW-editor kun je dichtgelopen schaduwen weer wat ophalen en hooglichten reduceren om het contrastverschil te verminderen

Een bekende bewerking voor het beteugelen van een te hoog contrast is HDR, waarbij je verschillende foto's met verschillende belichtingen combineert. Daarbij maak je de foto's met verschillende sluitertijden, allemaal met hetzelfde diafragma (om verschil in scherptediepte te voorkomen). Je combineert de verschillende beelden dan tot een 32-bits foto.

Zo'n 32-bits afbeelding heeft een hoger dynamisch bereik dan een 16- of 8-bits afbeelding. Met een 32-bits afbeelding kun je echter niet veel, er is geen enkel scherm of printer die zo'n afbeelding goed kan laten zien. Daarom moet je de 32-bits afbeelding weer terugbrengen naar een 16- of 8-bits bestand (tonemappen).

Zorg er wel voor dat je een realistisch resultaat bereikt, het kan snel uit de klauw lopen en tot zeer onrealistische beelden leiden.

5L3B6475 hdr sinister

Bij urbexfotografie wordt vaak hdr toegepast, niet alleen om het grote contrastverschil te overbruggen, maar ook om tonemapping toe te passen, wat een rauwe urbex-sfeer geeft

Exposure Fusion lijkt op HDR. Ook hierbij combineer je verschillende belichtingen tot één foto. Er is hierbij alleen geen tussenliggend 32-bits bestand of tonemapping nodig. Binnen Lightroom is er een plug-in voor te gebruiken waarbij je een groot aantal sets van belichtingen in één keer kunt verwerken.

Zowel HDR als Exposure Fusion leiden echter niet altijd tot een optimaal resultaat. Vooral in de gebieden waar de lichte delen en schaduwpartijen bij elkaar komen (bijvoorbeeld de ramen in een interieur) ontstaan er bij beide technieken soms lelijke overgangen.

5L3B6557 grannys attic

Het licht door het kerkraam maakt het beeld compleet, maar ook lastig om goed te belichten. Met hdr kun je dit oplossen

Handmatig samenvoegen in Photoshop (vergt wel enige bedrevenheid) van verschillende belichtingen (exposure blending) geeft vaak betere resultaten. In het kort komt het erop neer dat je de verschillende foto's in één Photoshop-bestand opent waarbij elke foto in een aparte laag komt.

Door voor elke laag een masker aan te maken, kun je hele precies bepalen van welke belichting een bepaald gedeelte in het eindresultaat terechtkomt. De maskers kun je maken met een selectietool als het pennetje of met 'Luminosity Masks' waarbij je een selectie maakt op basis van helderheidswaarden.

Deze techniek geeft dan wel het beste resultaat, het proces is tamelijk tijdrovend en er is nogal wat kennis van Photoshop voor nodig. Sowieso is voorkomen natuurlijk beter dan genezen. Voor de beste kwaliteit is het altijd aan te raden om in het veld al een zo goed mogelijke foto te maken.

Naast de hogere kwaliteit heeft dit het voordeel van meer voldoening van je werk. Tenzij je natuurlijk op een feestje liever vertelt dat je eigenlijk maar een matige fotograaf bent, maar wel heel goed in Photoshop...

Meer weten?


Als je meer wil weten over hoe je te hoge contrasten kunt overbruggen, dan is de cursus Flitsen op Locatie van Piet van den Eynde op Photofacts Academy misschien iets voor je.

En als je wil weten hoe je hoe je in Photoshop je foto's alsnog kunt redden, dan hebben we diverse cursussen beschikbaar voor je op Photofacts Academy:


- Photoshop voor Beginners (Johan Elzenga)
- Photoshop voor Fotografen (Piet van den Eynde)
- Photoshop voor Gevorderden (Marit Hilarius)
- Photoshop Effecten (Elja Trum)
En nog veel meer...

Je kunt deze cursussen twee weken lang volgen met een gratis proeflidmaatschap.

Michelle Peeters

Over de auteur

Michelle Peeters is fotografe en oprichter van DeuxBleus Fotografie. Michelle herkent het bijzondere in het gewone en het gewone in het bijzondere. Ze heeft zich nooit willen specialiseren en is daardoor van alle markten thuis.

2 reacties

  1. Wilfried Mestdagh
    Wilfried Mestdagh schreef op dinsdag 5 november 2019 om 15:15

    Hallo, je vergeet een methode, dat is blending met dezelfde foto. Je maakt in de RAW editor 2 belichtingen aan, die je dan in photoshop kan samenvoegen. Dit kan mooie en natuurlijke resultaten opleveren, als het belichtingsverschil niet té groot is - het mag niet dichtgelopen zijn op de sensor. Hier een artikeltje dat ik daarvoor gemaakt heb.
    Groetjes, Wilfried

  2. Michelle Peeters
    Profiel Michelle Peeters schreef op dinsdag 5 november 2019 om 17:05

    @Wilfred: een hele goeie, dankje!

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.

Ook interessant

Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

56.590 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

56.590 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.