Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Michelle Peeters

Goed belichte foto's onder alle omstandigheden

maandag 8 juli 2019, 20:02 door | 10,281x gelezen | 10 reacties

Om tot mooie foto's te komen zijn licht en belichting van essentieel belang. Naast het feit dat je genoeg licht nodig hebt om te kunnen fotograferen moet je ook weten hoe je camera op licht reageert. Want dan snap je pas hoe het komt dat die automatische stand er regelmatig naast zit en hoe je dit kunt oplossen.

De juiste dosering licht regel je door een foto op een bepaalde manier te belichten. Je camera kan dat volledig automatisch doen, maar je kunt het ook helemaal zelf regelen. Of je kunt je camera op 'halfautomaat' zetten zodat je de belichting in samenwerking met je toestel doet.

Maar hoe je het ook doet, je zult moeten begrijpen hoe je camera met licht omgaat en de belichting bepaald wordt. Als je dit eenmaal begrijpt kun je ook onder de moeilijkste lichtomstandigheden nog prachtige foto's maken.

Bos

Bij een evenwichtige lichtverdeling belicht je camera meestal uit zichzelf goed

Camera-oog minder flexibel


Onze ogen passen zich razendsnel aan aan het continu veranderende licht om ons heen. Een camera-oog heeft hier veel meer moeite mee. Er is ook niet n standaardbelichting te verzinnen die altijd en overal werkt omdat het licht zo variabel is.

Belichten is dus echt maatwerk. De meeste moderne camera's zijn voortdurend bezig met het analyseren van licht en rekenen dit om naar een soort gemiddelde lichtwaarde. Zo weet je camera hoeveel licht er beschikbaar is en of een foto meer of minder belicht moet worden.

Dansende lemuren

Door een snellere sluitertijd van 1/250 zijn de lemuren vrijwel bevroren, wat hier een mooi effect geeft

Drie lichtregelaars


Iedere camera heeft een drietal lichtregelaars waarmee de belichting fijnmazig kan worden geregeld. Deze regelaars hebben ook nog een extra functie, die een bepaald visueel effect op het beeld heeft. Je regelt er dus meer mee dan alleen de belichting.

  1. Het diafragma: de opening binnen in het objectief die je in stapjes groter en kleiner kunt maken. Hoe groter de opening (en hoe kleiner het diafragmagetal), des te meer licht je binnenlaat en hoe kleiner de scherptediepte wordt;

  2. De sluitertijd: hiermee bepaal je hoelang het licht op de beeldsensor in de camera valt. Vergelijk het met een schuifdeur die opengaat voor de sensor zodra je een foto maakt en die meteen daarna weer dichtgaat. Een lange sluitertijd zorgt voor bewegingsonscherpte of beweging (bewust) in je foto;

  3. De iso-waarde: geeft aan hoe snel de sensor reageert op het licht dat door de lens op de sensor valt. Bij een zeer hoge Iso-waarde heb je kans op ruis.


Camera techniek geheugensteuntje


Afwijking van het gemiddelde


In de automatische stand regelt je camera automatisch de belichting voor je. En dat is handig, want nu kun je je aandacht volledig richten op iets anders. Een mooie compositie bijvoorbeeld, of goed contact met je model. Maar je camera is zeker niet feilloos, dus de belichting kan er af en toe behoorlijk naast zitten.

Dat komt vooral doordat de camera op een evenwicht tussen lichte, minder lichte en donkere beeldpartijen rekent (de gemiddelde lichtwaarde). Als het beeld verhoudingsgewijs meer lichte of donkere gebieden bevat, slaat de balans steeds meer naar n kant door en zal de automatische belichting helaas steeds sterker gaan afwijken.

Denk bijvoorbeeld aan een sneeuwlandschap of aan een donker bos waar het daglicht amper de grond bereikt. Bij het sneeuwlandschap zal de camera de overvloed aan licht (veel meer dan het gemiddelde) compenseren door krapper te belichten.

Gevolg is een donkere foto met een grijs en grauw sneeuwlandschap. Het wit is vertaald naar het gemiddelde grijs waarop de lichtmeter in de camera is geijkt. In het donkere bos belicht de camera juist extra ruim om te compenseren, waardoor je een fletse opname krijgt.

Je camera denkt je te helpen, maar doet precies het verkeerde omdat hij niet begrijpt wat er aan de hand is. Maar hoe ga je dit nu oplossen?

Photo Rishi Ragunathan

Foto: Rishi Ragunathan via Unsplash. Onderbelichting is nodig bij dit donkere onderwerp in een donkere omgeving om te voorkomen dat de camera te ruim belicht

Belichtingscompensatie


Het probleem is dus dat hoe meer het bestaande licht afwijkt van het gemiddelde, hoe groter je belichtingsafwijking zal zijn. Maar dit kun je gelukkig vrij eenvoudig oplossen met je belichtingscompensatie-knop. Deze knop is herkenbaar aan een zwart-wit gekleurd plus/minteken.

Door deze knop op een positieve waarde in te stellen (bijvoorbeeld +1 of +2), laat je je camera ruimer belichten dan hij eigenlijk van plan was. Je kunt ook onderbelichten (-1 of -2).

Gevoelsmatig lijkt het of je het verkeerde doet, zeker als je gaat overbelichten in een heldere of sneeuwomgeving waar al veel licht is. Maar dat moet je doen, omdat je camera krap wil belichten. En in een donker bos moet je dus onderbelichten (wat ook fout lijkt) om de foto donker genoeg te krijgen.

An van den abeele belichtingsafwijking

Foto's: An van den Abeele. Onderbelichten bij een donker onderwerp in een donkere omgeving, overbelichten bij een licht onderwerp in lichte omgeving

Halfautomaat-stand


Zoals hierboven al aangegeven hebben de drie lichtregelaars nog een extra functie. Met het diafragma regel je de scherptediepte (groot diafragma = klein getal = weinig scherptediepte).

Weinig scherptediepte werkt vaak goed bij een portret terwijl een klein diafragma (groot getal en dus veel scherptediepte) ideaal is om bijvoorbeeld bij landschappen extra veel scherp op de foto te krijgen.

Met de sluitertijd bepaal je hoe bewegende onderwerpen worden vastgelegd. Als iets langzaam of helemaal niet beweegt volstaat een relatief lange sluitertijd al om dat onderwerp bevroren in de tijd oftewel scherp vast te leggen. Denk aan zoiets als 1/60 of 1/125e seconde.

Bij sneller bewegende onderwerpen heb je een steeds kortere/snellere sluitertijd nodig. Bij een wandelaar heb je bijvoorbeeld 1/500 nodig terwijl een sportieve fietser of voorbijrijdende auto al snel oom 1/1000 of 1/2000e vraagt.

Spin Hovenring.jpeg

Door de lange sluitertijd van 1/15 seconde zijn de auto's op de achtergrond bewogen (je ziet alleen de lichtstrepen) en is de stilzittende spin scherp

Nu is het heel handig om gebruik te maken van de halfautomaat-stand van je camera. De Av (diafragma-voorkeur-stand) gebruik je als je controle wilt hebben over je diafragma en dus scherptediepte. De Tv (sluitertijd-voorkeur-stand) gebruik je om een specifieke (bijvoorbeeld zeer snelle) sluitertijd in te stellen.

Je camera kiest er een bijpassende sluitertijd of diafragma bij (afhankelijk van welke halfautomaat-stand je gekozen hebt) om zo nog steeds automatisch de belichting kloppend te maken. Als je zowel invloed op de scherptediepte als op de manier waarop bewegingen worden geregistreerd wil hebben, dan kun je combineren.

In dat geval zul je ook de iso-waarde af en toe moeten aanspreken als je niet uitkomt met n veel scherptediepte n bevroren bewegingen. Lees hier meer over in het artikel Welke belichting bij welk fotografie-genre.

Stromboli uitbarsting 2

De M-stand is ideaal voor lange belichtingen of om totale grip op de belichting te krijgen

M-stand


Als je zowel het diafragma als de sluitertijd vast wilt zetten moet je in de M-stand zijn. Zolang je de iso-waarde op 'automatisch' laat staan, maakt de camera de belichting nog steeds kloppend. Maar de speelruimte die je camera heeft is nu wel een stuk kleiner geworden.

Als je uit de brandende zon ineens een donker restaurant binnenloopt of andersom, dan is de kans groot dat je een over- of onderbelichte foto krijgt. Daarom moet je regelmatig controleren in deze stand.

Check om de zoveel tijd of je nog steeds de juiste instellingen hebt die zowel bij je onderwerp als de lichtomstandigheden passen. Lees het artikel Fotografen in semi-automatische mode voor meer informatie hierover.

Voorspellende werking histogram


Je kunt het histogram terugkijken nadat je een foto hebt gemaakt, maar je kunt het ook op je liveview of digitale zoeker aanzetten en zien. In je histogram kun je de donkere en lichte gebieden in je foto zien (van puur zwart helemaal links, naar volledig wit, helemaal rechts).

Hoe histogram lezen


Als je deze informatie koppelt aan wt je fotografeert, heeft het een belangrijke meerwaarde. Als je een donkere lichtsituatie hebt (bijvoorbeeld een zwart product tegen een zwarte ondergrond), horen de pieken in het histogram voornamelijk links van het midden te zitten.

Bij een lichte situatie (een witte jurk die aan een witte kastdeur hangt of een ijsbeer die door de sneeuw loopt) is het precies andersom en horen de pieken aan de rechterkant in het histogram te zitten. Pas in een gebalanceerde situatie met zowel lichte als donkere gebieden, zullen de pieken evenrediger over het histogram verdeeld zijn.

Histogram voorbeelden


Als je je camera ergens op richt, kun je aan de hand van het getoonde histogram al vrij snel zien en voorspellen of de gekozen belichting ok is. Maar je moet wl zelf even de vertaalslag maken naar wat je fotografeert!

Michelle Peeters

Over de auteur

Michelle Peeters is fotografe en oprichter van DeuxBleus Fotografie. Michelle herkent het bijzondere in het gewone en het gewone in het bijzondere. Ze heeft zich nooit willen specialiseren en is daardoor van alle markten thuis.

10 reacties

  1. gast schreef op dinsdag 9 juli 2019 om 11:06

    Zo duidelijk de belichting uitleggen, kunnen er niet veel.Compliment!

  2. Els Beugelink
    Els Beugelink schreef op dinsdag 9 juli 2019 om 11:57

    Heel goed uitgelegd, bedankt Michelle!

  3. Ien
    Profiel Ien schreef op dinsdag 9 juli 2019 om 14:53

    Dank Michelle, wat heb ik al veel van je geleerd in de afgelopen jaren.

  4. Francis
    Francis schreef op dinsdag 9 juli 2019 om 15:28

    Bedankt Michelle , voor de duidelijke uitleg , dit op een simpele manier die goed verstaanbaar is .

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

55.732 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

55.732 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.