Erik van Rosmalen

Acht mythes over zelf foto's ontwikkelen

dinsdag 20 december 2011, 19:53 door | 32.504x gelezen | 20 reacties

Zelf ontwikkelen is moeilijk. Het zijn ingewikkelde processen die heel nauw luisteren en je hebt spullen nodig die bijna nergens meer te krijgen zijn. En: het is duur. Maar klopt dat wel? Acht mythes over zelf film ontwikkelen op een rij!

1. Digitaal is veel mooier en beter


Veel digitale fotografen (die meestal de analoge periode niet eens meegemaakt hebben) zijn ervan overtuigd: digitaal is mooier en beter van kwaliteit. Voor sommige toepassingen ben ik het daar absoluut mee eens. Beelden kunnen (let wel, kunnen!) scherper zijn en resoluties hoger. Althans, voor wat consumentencamera's betreft.

Maar toch: Ruis is geen korrel. En in contrastomvang winnen sensoren het nog lang niet altijd van film. En dan is er nog het minder wetenschappelijke aspect: zoals liefhebbers van de elpee ook beweren: er zit veel meer leven en charme in. Maar dat is uiteraard 100 procent smaak.

2. Zelf (zwart-wit) ontwikkelen is moeilijk


Nee, het proces zelf is niet zo ingewikkeld. Feitelijk komt het neer op een paar stappen: ontwikkelen, stoppen, fixeren, spoelen en drogen. Als je de tijden van al die stappen goed in de gaten houdt en zorgt voor een constante temperatuur, is het kinderlijk eenvoudig. Zie ook mijn eerdere blog over zelf ontwikkelen, waar je onder meer links naar tutorials vindt.

3. Het luistert nauw


Een beetje waar. Natuurlijk moet je zorgen voor een constante temperatuur. Voor elk proces is een ideale temperatuur bekend. Er zijn argumenten te noemen, om je daar zo nauwkeurig mogelijk aan te houden. Dan zou je dus met waterbaden en dergelijke aan de slag moeten. Vaak komt kamertemperatuur al behoorlijk in de richting.

Zorg wel dat je je ontwikkeltijd dan aanpast op je temperatuur: gebruik je een koudere oplossing dan aangegeven is, dan moet je in de regel langer ontwikkelen. Met een handige site als The Massive Dev Chart kun je niet alleen alle tijden vinden voor vrijwel elke film/ontwikkelaar-combi, er is ook een compensatiegrafiek voor andere temperaturen.

Negatieven Lisanne
Middenformaatnegatieven (met portretjes van model Lisanne) hangen te drogen - geinverteerd.

4. Doe-het-zelf is duurder dan laten doen


Niet waar. Voor het ontwikkelen van kleurenfilm of dia geldt dit wel, aangezien je daar duurdere chemicalien voor nodig hebt, terwijl dit min of meer geautomatiseerde processen zijn in een centrale. Zwart-wit laten ontwikkelen bij een vaklab is altijd wat duurder omdat het handmatig gebeurt.

Natuurlijk staat of valt kostprijs met hoe vaak en hoe veel je ontwikkelt. Doe je het te weinig en bederven je chemicalien, dan gooi je natuurlijk wel geld weg. Zelf gebruik ik voor zwart-wit Rodinal en heb daarbij eigenlijk nog nooit wat hoeven weggooien.

5. Ik heb een doka nodig


Dat klopt. Maar overschat in dit geval het begrip 'doka' niet! Het enige gedeelte van dit proces dat in het donker moet gebeuren, is namelijk het laden van de film in je ontwikkeltankje. Zelf doe ik dat in de badkamer. Die heeft geen ramen, dus na zonsondergang, achter het douchegordijn, is het behoorlijk donker.

Bijkomend voordeel van de badkamer is, dat het een ruimte in huis is met relatief weinig stof. Zodra je film in de ontwikkeltank zit, mag het licht aan en is de doka dus niet meer nodig. Let wel, ik heb het hier over ontwikkelen! Ga je zelf afdrukken, dan wordt het een ander verhaal!

2011 12 19 Doka shots   018   600px
Mijn 'doka': de badkamer

6. Ik heb er allerlei dure spullen voor nodig


Niet waar. Mijn 'arsenaal' bestaat uit een ontwikkeltankje en een maatcilindertje om een verdunning van de ontwikkelaar en fixeer te maken. Beiden vind je voor weinig op Marktplaats. Of, als je goed rondvraagt, in een hoekje op zolder bij een familielid. Een rubber tang die gebruikt wordt om de film te drogen is handig maar niet noodzakelijk. Om de film op te hangen gebruik ik een kleerhanger en een paar wasknijpers.

Doka shots

Jobo is het bekendste merk ontwikkeltankjes. Op Marktplaats en internetfora vind je ze nog vrij regelmatig. Mijn tank heeft een spiraal, die te verstellen is, waardoor je zowel 35mm kleinbeeld als middenformaat rolfilm kunt laden.

7. Ik heb dure, moeilijk verkrijgbare chemicalien nodig


Niet waar. Het enige dat ik in huis heb is een fles Rodinal (ontwikkelaar) en een fles Agefix (fixeer). Beiden zijn goed verkrijgbaar in een aantal fotospeciaalzaken en een heleboel zaken op internet. Check overigens wel even de reputatie van de online shop voor je bestelt, ik heb ook wel eens een erg slechte ervaring gehad met een Nederlandse webshop.

Ik zal hier geen namen noemen, maar Google geeft al snel uitsluitsel. Zelf heb ik goede ervaringen met (of goede verhalen gehoord over) sites als MacoDirect, het BeeldGebouw en de FotoFilmFabriek.nl. Maar er zijn leveranciers genoeg waar je chemie en materialen kunt vinden!

Doka shots

Rodinal is een van de bekendste zwart-wit ontwikkelaars, maar er zijn er meer: D76 bijvoorbeeld. Die koop je meestal in poedervorm en is dus wellicht wat langer houdbaar. Wel geven verschillende ontwikkelaars ook verschillende resultaten!

8. Zelf ontwikkelen? Slecht voor het milieu!


Een heikel punt. Want werken met chemicalien is natuurlijk nooit goed voor het milieu. Al denk ik dat het wel meevalt met de belasting voor het milieu, als het handjevol fotografen dat nog analoog werkt en zelf ontwikkelt, maar netjes omgaat met (gebruikte) chemicalien en bescheiden hoeveelheden gebruikt! Op een later moment wil ik hier nog een aparte blog aan wijden!

Kortom: zelf je film ontwikkelen is heel goed mogelijk, zeker als je uitgaat van zwart-wit. En in een tijd dat iPhone- en andere smartphonegebruikers de ene na de andere app downloaden om 'dat analoge gevoel' te imiteren, is er zeker nog plek voor het echte analoge werk! En het een bijt het ander niet, wat mij betreft. Daarom heb ik de plaatjes van mijn doka bewust digitaal geschoten..

Erik van Rosmalen

Over de auteur

Erik werkt als redacteur/content specialist. Daarnaast is hij freelance tekstschrijver en fotograaf. Mensen vormen daarbij het hoofdonderwerp: portret- en reportage-fotografie. Volg Erik ook op Instagram!

20 reacties

  1. Bram Berkien
    Profiel  Bram Berkien schreef op dinsdag 20 december 2011 om 20:21

    Interessant bericht Erik, en leuk opgebouwd. Zelf schiet ik nog wel af en toe analoog, maar het ontwikkelen laat ik over aan de Hema. De negatieven scan ik vervolgens in.

    Waarom ik dan analoog schiet? Omdat ik denk dat het goed is voor je als fotograaf, vanwege de beperkingen, en ook vanwege het contrast, wat jij aanhaalt. Veel fotografen die menen dat digitaal 'beter' is zijn zich niet bewust van het verschil tussen lineaire lichtgevoeligheid en de analoge curve, waardoor op film veel beter hooglichten en diepe schaduwen vast te leggen zijn.

    Wat betreft ontwikkelen vind ik trouwens dat het weinig toevoegt aan het hele proces, dwz, als ik zelf ontwikkel geloof ik niet dat mijn foto's significant beter kunnen worden dan wanneer de Hema dat voor mij doet.

    Ik heb het wel een paar keer gedaan, maar vind het een te tijdrovend proces, dat me te weinig oplevert, vooral qua plezier. Het komt erg neer op gewoon de procedure volgen. Afdrukken is dan toch interessanter. Overigens vind ik wel dat het een goede ervaring kan zijn om in ieder geval een keer mee te maken hoe ontwikkelen in zijn werk gaat.

  2. gast schreef op dinsdag 20 december 2011 om 20:50

    Beste Erik,

    1 Laat ik van voor af aan beginnen digitaal is veel mooier dan jouw zogenaamde korrel,als je dat ziet heb je het in iedergeval verkeerd gedaan.

    2 zw/w ontwikkellen is heel moeilijk vooral als je het zone systeem wil toepassen.(ansel adams,wat een ellende heeft die man veroorzaakt er mee).

    3 het luistert dus heel nauw.

    4 het is hartstikke duur je moet niet denken dat je het kan bewaren wand dan is het niet goed of je moet allerlei dingen erbij doen,gevolg is kwaliteit slecht, en je doet doet het toch ook handwerk wat bedoel je met vaklab? enz.

    5 dat is het enige ding wat je gelijk krijgt,maar als je kinderen heb wees in godsnaam voorzichtig en doe het dan niet in de badkamer om dat het donker is.

    6 ja je heb allerlei dure dingen nodig om in iedergeval de film stofvrij op te hangen, ze vragen voor een ontwikkeltank €25 tot € 50, dat was vroeger 10 of 12 GULDEN dan hebben we het nog niet eens over de roestvrij stalen tanks.

    7 Daar noemde je me wat, Rodinal daar ontwikkelde de beginnende fotoamateur nog niet eens mee,nee die moet minimaal een fijnkorrelige ontwikkelaar hebben,van Alamaloco.

    8 nu komen we aan het punt om het zeker niet te doen, MILLEU ,zelfs een klein beetje is een reden om het niet te doen,de zogenaamde fabeltjes dat het geen kwaad kan omdat het afbreek als je ontwikkelaar en fixeer bij elkaar doet,moet je met een korrel zout nemen en als we het over inleveren praten,tegenwoordig neemt geen enkelegemeente meer chemicaliën in zonder dat je er extra voor betaald en geregistreerd staat.
    Dus conclusie voordat we alles gaan dumpen, doe het niet, of laat alles doen bij een vaklab, ja en dan kost het heel veel geld.bezind eer je begint.


  3. LJB Fotografie
    Profiel LJB Fotografie schreef op dinsdag 20 december 2011 om 21:33

    Mooi geschreven artikel! Complimenten. Ik heb het analoge tijdperk niet bewust mee gemaakt, maar wil me er wel mee bezig gaan houden. Ben aan het rondkijken voor een goede analoge nikon (zodat mijn nikon lenzen van nu er ook op passen. Of ik zelf ga ontwikkelen, weet ik nog niet. Dat heeft wel iets, maar laat ik eerst het analoge maar eens goed onder de knie krijgen. En de voors- en tegens wil ik graag zelf ondervinden, om mijn mening goed te kunnen onderbouwen.

    @gast, ik vind dat je erg negatief bent. Smaken verschillen altijd, dus de redenen die je noemt. leg ik naast me neer. Enne, heel sympathiek dat je jezelf 'gast' noemt, en niet je naam laat zien. Commentaar geven en verschuilen achter deze naam is makkelijk.

    @Erik, ik word toch enthousiast van zo'n artikel, en een onlangs eerder verschenen artikel hier op dit forum, dat ik er warm van word om analoog te gaan fotograferen (naast mijn digitaal, wel te verstaan)

  4. fotoutrecht
    fotoutrecht schreef op dinsdag 20 december 2011 om 23:13

    Neen ik ben niet negatief,heel positief zelfs maar als het om dit soort zaken gaat waar we anderen ,nageslag, mee opzadelen en we laks over gaan omdat we dat zo "leuk" vinden, dan moet je de negatieve aspecten voor op zetten.
    tussen haakjes ik zie dat ik niet ben ingelogd.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Analoog

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door


Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

52.641 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

52.641 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.