Michelle Peeters

12 tips om ruis te voorkomen

maandag 8 mei 2017, 15:30 door | 10,174x gelezen | 35 reacties

Ruis is de plaag van de digitale fotografie. Bij weinig licht kan het je foto's behoorlijk verknallen. In dit artikel een twaalftal tips om ruis al bij de opname te vermijden.

Wanneer krijg je ruis?


Wanneer krijg je eigenlijk met ruis te maken? Dit gebeurt voornamelijk als je te weinig omgevingslicht hebt voor je fotografisch doel.

Vooral bij sport- en macrofotografie waarbij je respectievelijk met korte sluitertijden en met kleine lensopeningen moet fotograferen (bij sportfotografie soms ook in een sporthal) krijg je hiermee te maken. En ook het gebruik van een telelens kost je veel licht.

Een statief gebruiken is niet altijd mogelijk en ook flitsen is niet altijd toegestaan. In dat soort situaties blijft er weinig anders over dan je ISO-waarde hoger in te stellen.

De resultaten kunnen dan achteraf behoorlijk tegenvallen; de foto's worden ontsierd door lelijke gekleurde stippen. Je ziet ruis vooral in grote egale vlakken, op plaatsen met kleine details valt het vaak minder op.

Sint joris kerkhof

Hou de ISO zo laag mogelijk bij lange sluitertijden

Hoe ontstaat ruis?


Omdat de sensor van je camera in feite slechts één 'native' gevoeligheid, bijvoorbeeld ISO 200 heeft versterk je het signaal als je een hogere gevoeligheid instelt. Hierbij ontstaat ruis dat de beeldkwaliteit aantast.

Bij lagere gevoeligheden valt het niet zo op, maar het is niet verstandig om je camera constant op ISO 6400 of hoger te laten staan. Hoge ISO-waardes verminderen namelijk ook nog eens je dynamisch bereik en kleurweergave.

Je ziet een willekeurig patroon van kleine vlekken op een digitaal beeld, gevormd door electrische signalen die geen beeld vormen.

Vergelijk het met een geluidsinstallatie met te weinig vermogen voor het feestzaaltje dat je hebt afgehuurd. Je kunt de volumeknop wel omhoog draaien, maar je hoort naast hardere muziek ook veel meer storende ruis.

Twee soorten ruis


  1. De ruis die ontstaat bij hoge ISO-waarden noemen we 'random noise'.

  2. Ruis die onstaat door lange belichtingstijden heet 'fixed pattern noise'. Dit omdat de ruis van een bepaalde sensor in een bepaalde situatie (belichting, ISO-waarde en temperatuur) steeds hetzelfde is.

    Het wordt veroorzaakt door de opwarming van de sensor door de lange belichtingstijden. De meeste camera's hebben een eenvoudige remedie tegen deze vaste patroonruis.


Hovenring 2

Een statief biedt uitkomst bij lange sluitertijden

Long Exposure NR


Je kunt de ruisondersdrukking voor lange belichtingstijden (Long Exposure NR) inschakelen. De camera maakt meteen na de opname nog een opname met precies dezelfde instellingen.

De sluiter wordt niet geopend ('zwart-opname') en het duurt behoorlijk lang voordat je een volgende opname kunt maken. Omdat de ruis van de zwartopname overeenkomt met die van de echte opname kan die ervan afgetrokken worden zodat er geen ruis overblijft.

Fixed pattern noise

Fixed pattern noise

Als je bijvoorbeeld sterrensporen (star trails) wilt fotograferen of de beweging van de maan, gebruik dan de techniek met meerdere opnames.

Gebruik geen belichting van een uur maar maak 60 opnamen van 30 seconden. Deze opnames hebben een relatief laag ruisniveau en je kunt ze achteraf in de nabewerking combineren tot één foto.

Analoge (korrel) en digitale ruis


Bij analoge fotografie had je geen ruis, dat heette 'korrel'. Filmkorrel heeft wel artistieke kwaliteiten in tegenstelling tot digitale ruis. Kijk maar eens naar de foto's van Anton Corbijn. Hij gebruikte korrelige instant diafilm voor zijn foto's van muzikanten.

Luminantie- en kleurruis


Digitale ruis kan bestaan uit luminantie- en chroma- of kleurruis. Luminantieruis heeft een helderheidsverschil ten opzichte van de rest van het beeld waardoor je witte en zwarte stipjes ziet. Het wordt wel eens 'peper en zout' ruis genoemd en het lijkt op de korrel van analoge film.

Chroma-ruis heeft een kleurverschil ten opzichte van het beeld, je ziet gekleurde stipjes die veel storender zijn dan luminantieruis.

Helderheidsruis

Luminantieruis; witte en zwarte stipjes door helderheidsverschillen

Kleurruis

Chroma- of kleurruis; gekleurde stipjes

Ruisonderdrukking


De ruis van hoge ISO-waarden is lastig te bestrijden. Ruisonderdrukking heeft nog steeds duidelijke beperkingen. Een camera kan de verschillen tussen ruis en beelddetails moeilijk onderscheiden, zodat de laatste ook per ongeluk weggepoetst kunnen worden. De foto verliest dan aan detail. Voorkomen is dus beter dan genezen!

Ruis voorkomen


Maar hoe moet je dan ruis voorkomen?

1. Grote sensor


Grotere pixels kunnen meer licht vangen waardoor dat licht minder versterkt hoeft te worden bij hogere ISO-waardes. Een grote sensor in combinatie met een niet al te groot pixelaantal is in principe de beste combinatie voor een lage ruiswaarde.

Een fullframe camera biedt een laag ruisbereik ten opzichte van camera's met een APS-C of micro fourthirds-sensor. Handig dus om bij de overweging van een nieuwe camera vast over na te denken.

Sensoren van verschillende fabrikanten leveren ook vaak verschillende resultaten. Lees dus voor aanschaf ook specifiek over de prestaties bij hoge lichtgevoeligheden. Sony is de afgelopen jaren erg goed geworden in het produceren van sensoren die weinig ruis vertonen.

Sony sensoren worden ook gebruikt in onderandere de camera's van Nikon en Fujifilm, dus deze merken hebben momenteel een goede naam op dit gebied. Andere fabrikanten zitten gelukkig ook niet stil.

2. Geen Auto-ISO bij kleine sensor


De opmerking: ruis is beter dan onscherpte zul je sportfotografen vast vaak hebben horen uitspreken.

Dat is natuurlijk waar, maar als je een camera hebt met een kleine sensor en een niet-lichtgevoelige kitlens zullen je foto's wel altijd goed belicht zijn maar minder mooi bij (automatisch) hoge ISO-waardes en ruisonderdrukking.

Je kunt de automatische gevoeligheidsinstelling van je camera prima gebruiken mits je de bovengrens maar instelt, als jouw camera die optie tenminste heeft. Zet hem dan bijvoorbeeld op 800 of 1.600 ISO. Bij fullframe camera's ligt die grens vaak nog hoger.

In Auto-ISO zijn sommige camera's geneigd om eerder de gevoeligheid te verhogen dan de sluitertijd te verlagen. Een camera kiest dan bijvoorbeeld voor een ondergrens van 1/60e seconde terwijl je (dankzij je vaste hand en de beeldstabilisatie) prima met 1/15e seconde kunt werken.

Dirigent Dominicus kerk

In Photoshop werd later de luminantieruis verminderd. De witbalans werd op 'bewolkt' gezet om de kleuren warmer te maken

Zet de camera in situaties met weinig licht daarom op sluitertijdvoorkeuze of manual. Houd er rekening mee dat bij lange sluitertijden bewegende onderwerpen wel onscherp opgenomen kunnen worden.

3. Lichtsterke objectieven


Het voorgaande punt leidt automatisch tot de conclusie dat je door de aanschaf van lichtsterke prime-lenzen of een objectief met een hoge lichtsterkte van bijvoorbeeld f/2.8 over het gehele zoombereik een hoop ruisproblemen kunt omzeilen.

Deze objectieven zijn beduidend duurder maar de algemene beeldkwaliteit is ook behoorlijk hoger dan van een eenvoudig kitobjectief. Kijk ook eens naar objectieven op de tweedehands markt!

4. Flitsen of statief


Binnenshuis kun je een normale gevoeligheid met een bruikbare ruiswaarde gebruiken door flitslicht in te zetten. Om het sfeervolle licht in bijvoorbeeld een kerk te behouden kun je beter niet flitsen maar een statief gebruiken. Als je dat niet bij je hebt, steun de camera dan tegen een pilaar of bank.

5. Beeldstabilisatie


Als je geen statief hebt en er is niets om op te steunen, gebruik dan altijd de beeldstabilisatie van camera of lens. Hierdoor kun je met lagere sluitertijden en een lagere gevoeligheid werken.

Hovenring

In sommige foto's is ruis niet zo erg maar in deze foto hoort het echt niet

6. Ruisonderdrukker op camera uit


Je kunt ook in de camera al een ruisonderdrukker aanzetten. Dit is echter af te raden. Soms zijn die interne ruisonderdrukkers zo agressief dat details in je beeld verdwijnen. Beter is het om dit in je nabewerking te doen, zodat je het helemaal kunt finetunen.

7. Fotografeer in RAW


Raw heeft verschillende voordelen zoals een grotere speelruimte bij de belichting en de mogelijkheid om een verkeerd ingestelde witbalans zonder enig verlies te corrigeren. De ruisonderdrukking van een goed bewerkingsprogramma is beter dan die van de camera.

Het grootste voordeel is dat je bij moeilijke opnamen kunt experimenteren met de ruisonderdrukking. Je beweegt de schuifjes (bijvoorbeeld 'ruis reduceren' en 'details behouden') net zolang tot de verhouding tussen het ruisniveau en detailverlies naar wens is.

8. Omzetten naar zwart-wit


Als er zo weinig licht is dat je alleen de hoogste ISO-waarde kunt gebruiken, is het soms beter om de opnamen in zwart-wit om te zetten. De ruis zal daardoor minder opvallen omdat je de vervelende kleurruis omzet naar de veel minder opvallende luminantie-ruis.

9. Softfocus-effect


Een andere benadering is toepassen van een licht softfocus-effect, eventueel in een extra laag. Dit kan mooi zijn bij portretten of landschappen maar niet elk onderwerp is hiervoor geschikt.

10. Niet onderbelichten


Donkere beelddelen vertonen meer ruis dan lichte beeldpartijen omdat de laatste meer licht hebben ontvangen. Als je de schaduwen tijdens de beeldbewerking opheldert, ontstaat er nog meer ruis.

Ga dus nooit onderbelichten om hoge gevoeligheden te vermijden en denken dat je dat wel kunt corrigeren in de nabewerking. De hoeveelheid ruis zal zichtbaar hoger zijn bij een onderbelichte, opgehelderde opname van ISO 400 dan bij een correct belichte opname van ISO 1600.

Fotografeer in RAW omdat je dan extra ruimte hebt om onderbelichte delen op te helderen zonder extreme ruisverhoging.

11. HDR


Gebruik bij landschapsopnamen HDR om het helderheidsverschil tussen bijvoorbeeld een witte wolkenhemel en donkere rotsen in de voorgrond te verkleinen.

12. Invulflits of reflectiescherm


Gebruik van invulflits of een reflectiescherm kan ook als de donkere partij niet te ver van de camera verwijderd is.

Jouw tips?


Heb jij nog goede tips om te zorgen voor minder ruis in je foto? Laat het weten in de reacties.

Michelle Peeters

Over de auteur

Michelle Peeters is fotografe en oprichter van DeuxBleus Fotografie. Michelle herkent het bijzondere in het gewone en het gewone in het bijzondere. Ze heeft zich nooit willen specialiseren en is daardoor van alle markten thuis.

35 reacties

  1. Wim Hendriks
    Wim Hendriks schreef op dinsdag 9 mei 2017 om 10:35

    Neen een echte tip heb ik niet in dit artikel staat alle mogelijk heden al vermeld,het enige is nog dat je een externe ruis onderdrukker neemt bv Dfine 2,wat ik gebruikt al uit de vorige eeuw,heb er blauw voor betaald geloof dat het nu gratis is.

  2. Edwin
    Edwin schreef op dinsdag 9 mei 2017 om 11:18

    Leuk artikel! Vooral punt 10 is er eentje om op te slaan voor mij, daar ik altijd kies voor 1 of 2 stops onderbelichting. Dank voor de tip!

  3. gast schreef op dinsdag 9 mei 2017 om 11:48

    De realiteit is dat er al jaren geen betere ruisonderdrukkers worden gemaakt dan die in Lr en Camera Raw zijn ingebouwd. Alle plugin producten zijn zeker niet beter dan de ingebouwde onderdrukking. Externe onderdrukkers (dus niet als plugin) zijn helemaal geen optie. Ruis onderdrukken doe je altijd als een van de eerste stappen in je proces, dus tijdens de raw conversie. Dus ook het gebruik van een plugin (als je niet met Lr werkt) is niet aan te raden. De standaard filters in Photoshop zelf zijn al helemaal waardeloos. Dus gebruik je de standaard ingebouwde opties in Lr en Camera Raw en dat gaat prima.

  4. Henk
    Henk schreef op dinsdag 9 mei 2017 om 13:58

    Kun je het stukje onder "long exposure" verduidelijken, Michelle?
    Ik stelde de camera zo in, maar deze maakte geen 2de foto.
    Henk

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

46.795 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

46.795 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.