Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Stef Sterkenburg

Foto's en copyright; auteursrecht uitgelegd

maandag 17 november 2008, 20:13 door | 47,972x gelezen | 35 reacties

Copyright symboolVeel fotografen zijn -soms terecht- bang dat een ander met het werk aan de haal gaan waar zij soms weken of wel maanden mee bezig zijn geweest om te maken. Omdat te voorkomen zet de fotograaf zijn of haar naam op de foto, al dan niet voorzien van een groot copyrightteken. Is het eigenlijk wel nodig om een groot ontsierend logo te publiceren op je foto?

Datzelfde copyright heeft in Nederland echter helemaal geen juridische betekenis. In Nederland werken wij niet met copyrights maar met de Auteurswet. Deze wet regelt het auteursrecht op literatuur, wetenschap en kunst.

Artikel 1 van het Auteursrecht luidt als volgt:
"Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld."

Dit houdt dus feitelijk in dat een fotograaf, als maker of rechthebbende van een werk van kunst, het exclusieve recht heeft om dit openbaar te maken, en te verveelvoudigen. Hier valt dus ook onder dat een ander geen kopieën en/of reproducties mag maken, of het werk tentoonstellen of verkopen zonder de toestemming van de maker van dit werk.

In 1991 is er een uitspraak geweest van de Hoge Raad, de hoogste rechtsprekende instantie van Nederland, dat een auteursrecht van toepassing is als deze een originele stempel van de maker heeft meegekregen of een eigen oorspronkelijk karakter heeft. Dit is vastgelegd in het Van Dale/Romme-arrest en lagere rechtbanken volgen over het algemeen arresten van de hoge raad op in hun eigen vonnis.

Een foto van bijvoorbeeld de Nachtwacht kan alleen auteursrechtelijk beschermd zijn als de reproductie verschilt van het origineel door bijvoorbeeld grote kleurwijzigingen, of door het bijvoorbeeld bijmaken van extra personen. Een exact kopie zal dus nooit auteursrecht krijgen, en een vermelding dat auteursrecht is voorbehouden heeft dan ook weinig nut.

Auteursrecht ontstaat automatisch door een creatieve daad en is geldig tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Je hoeft er geen registratie of aanvraag voor te doen maar het recht wordt jou automatisch toegekend.

Een ander kan, en mag, dus wel reproducties van het werk maken maar het werk moet zo significant anders zijn dat de originele kenmerken van maker niet meer herkenbaar zijn.

Overdragen auteursrecht
Fotografen die hun werk verkopen voor bijvoorbeeld publicatie doen er goed aan het auteursrecht te behouden. Om het moment dat je het auteursrecht overdraagt mag de nieuwe eigenaar letterlijk alles doen met het originele werk en heeft de originele maker daar niets meer in te zeggen. Verstandiger kan het zijn om de kopende partij bijvoorbeeld eenmalig een licentie te geven om het werk te gebruiken voor publicatie in bijvoorbeeld een tijdschrift. Zo voorkomt de fotograaf een hoop ellende als het werk voor heel andere dingen gebruikt wordt.

Wil de fotograaf toch het auteursrecht overdragen dan mag de prijs daar ook naar zijn en hoger zijn dan publicatierecht. Vervolgens moet een zogeheten “Onderhandse akte”worden opgesteld. In deze akte moet duidelijk zijn dat het gaat om de overdracht van het auteursrecht en ook alle bepalingen en voorwaarden moeten opgenomen zijn. Beide partijen moeten dit ondertekend hebben.

In het geval dat de fotograaf het werk in loondienst gemaakt heeft geld in veel gevallen een automatische en stilzwijgende overgang van de auteursrecht naar de werkgever tenzij anders overeen gekomen.

Inbreuk
Opzettelijk inbreken op andermans auteursrecht is een misdrijf waar een geldboete en zelfs een vrijheidsstraf op staat. Het is dan ook mogelijk van dit misdrijf aangifte te doen bij de politie. In de praktijk gaat Justitie echter alleen over tot vervolging indien de originele maker kan aantonen dat hij of zij grote economische schade heeft geleden als gevolg van deze inbreuk.

Gebruikt bijvoorbeeld een groot magazine een foto waarvoor zij geen toestemming heeft gekregen van de originele maker dan kan deze een aantal dingen doen. Als fotograaf moet jij je op zo’n moment afvragen wat je wilt bereiken. Je kan behalve aangifte ook op het civielrechtelijke gebied een en ander proberen af te dwingen op grond van de Auteurswet.

Een optie is om het blad aan te schrijven, en om rectificatie te vragen. In dit geval zal het blad de volgende editie een rectificatie moeten plaatsen op een eventueel door jou omschreven plek. Voor een kleine afbeelding op pagina 52 is het natuurlijk niet redelijk om te vragen op een pagina grote rectificatie op de voorpagina.

Ook is het mogelijk om direct een rekening te sturen. De kans bestaat dat het blad deze voldoet maar daarna zal je hier nooit meer wat van horen.

Effectiever kan het zijn om gewoon met het blad in gesprek te gaan, wellicht heeft het blad nog interesse in meer foto’s en kan het jou, als fotograaf een leuke opdracht opleveren.

Mocht het bovenstaande niet werken dan kan jij, al dan niet met behulp van een rechtsbijstandverzekering, een civielrechtelijke zaak starten waarin je alsnog probeert een vergoeding of rectificatie af te dwingen. Bedenk wel altijd in de eis dat deze binnen proporties is. Een claim van € 1000,- zal voor een niet beroepsfotograaf veel te hoog gegrepen zijn terwijl deze voor een beroepsfotograaf misschien wel te laag is.

Heeft het dus zin om een groot copyright teken op een foto te plaatsen? In juridische zin sta je ook zonder naamsvermelding al duidelijk in je recht. Het kan natuurlijk wel handig zijn om op die manier mensen naar je website toe te trekken en nog even te benadrukken dat het recht echt bij jou ligt. Een te groot logo kan een goede foto ook weer verpesten.

Stef Sterkenburg

Over de auteur

Stef Sterkenburg is inmiddels ruim 8 jaar bezig met fotografie. Wat begon met het schieten van kiekjes kreeg meer en meer vorm. De inhoud werd serieuzer en zijn kijk op fotografie gevormd. Inmiddels doet Stef veel met straatfotografie. Het leven vastleggen zoals het is, kritisch en soms rauw.

35 reacties

  1. EdC
    Profiel EdC schreef op maandag 17 november 2008 om 22:08

    Duidelijk verhaal, Stef. Dank daarvoor. Cruciaal is het stempel (in creatieve zin) dat de fotograaf op zijn werkstuk drukt, begrijp ik. Lijkt me gelijk ook het lastige. Als ik langs een auto loop en daarvan een snapshot maak en die op Flickr plaats, wat is dan mijn recht als iemand die foto in drukwerk gebruikt? De foto is geen werk van kunst. 'Iedereen maakt zo'n foto van een auto' Valt een willekeurige foto van een sinterklaasoptocht onder het auteursrecht? Je bent de maker, maar wat is je recht (op een vergoeding voor gebruik)?

  2. MarcelG
    MarcelG schreef op maandag 17 november 2008 om 22:19

    Ed, als iemand die foto als drukwerk gebruikt maakt ie inbreuk op jouw auteursrecht. Simple as that.
    Elke willekeurige foto valt onder het auteursrecht, alleen datgene wat er op staat kan daar afbreuk aan doen (daarom ook 't voorbeeld van de foto van de Nachtwacht - de gehele afbeelding is 'van Rembrandt' omdat er niets gedaan is aan compositie/kleuren/etc).
    De foto die jij maakt van een auto is door jou gemaakt ; jij bepaald onderwerp, uitsnede, compositie, kleuren, etc. Jouw foto dus.

  3. EdC
    Profiel EdC schreef op maandag 17 november 2008 om 22:51

    @MarcelG. Volgens mij ligt het niet zo simpel. Surf maar naar de zaak van webwinkel De Roode Roos tegen concurrent De Rooij (juni 2008). Het auteursrecht heeft betrekking op kunst, niet op elke foto. Maar je hebt wel weer gelijk als je praat over compositie. Dan praat je over kunst. Een snapshot is geen kunst. Dus is formeel geen sprake van auteursrecht. Overigens, ik maak geen snapshots van auto's. Ik heb vandaag wel weer op mijn wijze een foto van een vrachtauto in een stad gemaakt.

  4. Charles
    Profiel Charles schreef op maandag 17 november 2008 om 23:17

    Als je ziet wat er op het gebied van foto, video en tekst-rechten allemaal overtreden wordt, dan doet zo'n juridisch stukje als hierboven bijna komisch aan.
    Met 25 jaar ervaring als videoproducent kan ik er een boekje over vol schrijven. Het recht van de brutaalsten, en veel vaker dat van de domsten, geldt hier. Ik heb het niet over prof. fotografen of uitgevers, maar over de rest van de wereld. Toegegeven, niemand vertelt mensen dat er zoiets als een auteursrecht bestaat.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Overige

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

52.926 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

52.926 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.