Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Piet van den Eynde

6 tips voor een maximaal dynamisch bereik in je foto's

maandag 18 januari 2016, 20:40 door | 20,124x gelezen | 7 reacties

Heb je het ook al eens gehad? Het landschap ziet er fantastisch uit maar op de foto krijg je veel te lichte luchten en een veel te donkere voorgrond.

Of je fotografeert je vriendin voor het raam van je hotelkamer in New York. Achter haar heb je een prachtig zicht op de skyline. Alleen... bij je foto's zijn ofwel je vriendin onderbelicht ofwel is de skyline vervangen door een witte vlek.

Zelfs de duurste camera ziet nu eenmaal de realiteit anders dan onze ogen. Wanneer het dynamisch bereik van een scene (het verschil tussen de lichtste en de donkerste delen) groter wordt, kunnen onze ogen en hersenen daar beter mee om.

Een camera-sensor werkt anders: die vangt gewoon licht zoals een emmertje water opvangt. Is het emmertje vol, dan stroomt het over, en zo ook de sensor. Het resultaat is overbelichting.

Je kan natuurlijk compenseren daarvoor door krapper te belichten, maar bij scènes met een groot dynamisch bereik dreig je dan detail in de schaduwen te verliezen.

Gelukkig zijn er een aantal dingen die je kan doen om het dynamisch bereik van je camera, en dus van je foto's, te verbeteren. En misschien denk je dan meteen aan HDR - het maken van een belichtingstrapje om dat softwarematig samen te voegen - maar er bestaan nog een pak andere mogelijkheden. Laat ons daar mee beginnen:

1. Je camera


Niet alle camera's hebben een gelijk dynamisch bereik: sensoren verschillen en zelfs voor gelijke sensoren slaagt de ene fabrikant er soms in om net iets meer bereik uit een sensor te halen dan de andere. In het algemeen kan je stellen dat hoe groter de sensor, hoe groter het dynamisch bereik.

Voor je nu je spaarvarken (en je relatie) slacht om de nieuwste Phase One middenformaat camera te kopen, weet dat je al een en ander kan doen om het dynamisch bereik van je bestaande camera te verbeteren. Bijvoorbeeld door op een zo laag mogelijke (de zogenaamde native ISO) van je camera te werken.

Zoals uit onderstaande grafiek van Dxomark blijkt, valt het dynamisch bereik van je camera snel af naarmate je hogere iso's gebruikt. Of anders gesteld: een camera met een grote sensor op een (te) hoge ISO heeft een lager dynamisch bereik dan een camera met een kleinere sensor op een lagere ISO.

Sommige camera's gebruiken ook allerlei trucjes om het dynamisch bereik te verhogen. Meestal hebben die echter enkel invloed op de JPEGs die je camera schiet en soms hebben ze zelfs een contraproductief effect wanneer je raw fotografeert. Om die reden gebruik ik ze niet, net zoals ik de in-camera HDR functie niet gebruik: je hebt namelijk amper controle over wat er gebeurt.

Dxomark db nikon d800
DxOmark.com, dat je misschien kent van DxO (makers van de DxO Optics Pro Raw Converter), meet camera's en hun prestaties. Uit deze grafiek blijkt dat er een negatief verband bestaat tussen dynamisch bereik en ISO.

2. Het uiterste uit één bestand halen


Naast fotograferen op de laagste iso, kan je ook naar rechts belichten (in het Engels 'Expose To The Right' of ETTR genoemd). In de praktijk betekent dit dat je de belichting zo instelt, dat je net geen uitgevreten hooglichten krijgt.

Omwille van de manier hoe sensoren werken, is het namelijk zo dat je veel makkelijker (lees zonder kwaliteitsverlies) een lichte foto donkerder kan maken dan een donkere foto lichter.

Mtw ettr compare

Twee foto's van dezelfde scene. De rechtse werd 'naar rechts belicht'. Wanneer we de beide foto's in de nabewerking dezelfde helderheid geven, valt op dat de schaduwen van de linkse foto veel meer ruis vertonen.

3. Raw to the rescue


Nog een manier om het dynamisch bereik van je foto's te verbeteren, is door raw te fotograferen. Combineer je de ETTR techniek met de laagste ISO stand en Raw, dan is het verbluffend van wat je allemaal uit één raw kan persen.

Maar ook de raw-converter die je gebruikt, is van belang. Zelf werk ik al jaren met Lightroom (maar hetzelfde geldt voor Adobe Camera Raw), omdat dit pakket volgens mij uitblinkt in hoe je schijnbaar verloren geachte informatie in hooglichten en schaduwen terug kan toveren, zoals uit de foto hieronder blijkt.

En neen, de camera die ik gebruikte is allang geen state of the art meer: het was een Nikon D700 die je nu voor zo'n 800 euro op eBay vindt. In camera-termen is dat een schijntje.

Mtw ophalen schaduwen

Uit een goed belichte RAW valt gigantisch veel informatie te recupereren.

4. Invulflits en verloopfilters


Een laatste optie die je kan gebruiken wanneer je je wil beperken tot één foto, is werken met een verloopfilter of een invulflits. Het eerste gebruik je om een te lichte lucht donkerder te maken, zodat het totaalplaatje past binnen het dynamisch bereik van je sensor.

Het tweede gebruik je om een te donkere voorgrond, of dat nu een persoon of een standbeeld van de Indische slangengod is, op te helderen.

Mtw db met flits

Invulflits in de praktijk: zonder flits moet je kiezen tussen detail in de achtergrond, maar een onderbelichte voorgrond, of een correct belichte voorgrond en een overbelichte achtergrond. De contrastomvang (dynamisch bereik) van de scène is namelijk te groot voor de camera-sensor om zomaar te vatten… Onze ogen hebben daar minder een probleem mee.

5. Werken met meerdere foto's: manuele en softwarematige HDR


De laatste manier om het dynamisch bereik van je foto's te verbeteren is de krachtigste, maar ook de moeilijkste, omdat er meer nabewerking aan te pas komt. Door foto's met verschillende belichtingen te maken, variërend van onderbelicht (maar met mooi detail in de hooglichten, meestal de lucht) tot overbelicht (maar met mooi detail in de voorgrond) en deze dan softwarematig te combineren, kan je de realiteit ook op foto weergeven zoals je ogen die zien.

De essentie van deze techniek is al zo oud als de weg naar Rome: al meer dan 150 jaar geleden combineerde de Franse fotograaf Gustave Le Gray twee belichtingen van zijn zeelandschappen tot één afdruk. Alleen gebruikte Gustave geen Photoshop of Photomatix maar glazen negatieven.

Magnum fotograaf Carl de Keyzer gebruikte voor zijn recente 'Moments before the Flood' reeks, een fotografische evocatie van de gevaren van global warming aan de Europese kustlijn, eveneens meerdere foto's (vaak nog eens gemaakt met een middenformaat camera) om een ongekende dynamiek weer te geven in de groot formaat foto's van de rondreizende tentoonstelling.

Foto door Bart Heirweg

In dit voorbeeld combineerde Belgisch landschapsfotograaf Bart Heirweg twee belichtingen tot één geheel via een Photoshop laagmasker. In de lichtste foto hield hij zelfs zijn hand voor de zon, om lens flare tegen te gaan.


Behalve deze manuele oplossingen, die meestal neerkomen op het werken met laagmaskers in Photoshop om de gewenste delen van de samenstellende belichtingstrapjes te laten zien ofwel weg te maskeren, kan je de zaak ook uitbesteden aan zogenaamde HDR-software.

Vroeger had je daar aparte pakketten voor nodig, maar met de laatste release van Lightroom kan je je HDR project zelfs helemaal afhandelen in Lightroom zelf, zeker wanneer je houdt van een natuurlijke look.

Ben je een 'Heavy HDR user' of hou je meer van de uitgesproken HDR-look, die behalve details in de schaduwen en de hooglichten ook gekenmerkt wordt door heel felle kleuren en soms overdreven scherpte, dan zijn er ook plug-ins te gebruiken. De bekendste is ongetwijfeld Photomatix Pro. Mijn eigen voorkeur gaat echter uit naar Nik Software's HDR Efex Pro en het relatief nieuwe (en Mac-only) Aurora HDR Pro.

Aurora HDR


Het recente Aurora Pro van MacPhun (zoals de naam aangeeft enkel voor Mac beschikbaar) combineert gebruiksvriendelijkheid met veel voorinstellingen en meer advanced features zoals het werken met lagen in de plug-in zelf.

6. HDR advanced features


Eens je wat ervaring met HDR opgebouwd hebt, is de sky niet alleen letterlijk maar ook figuurlijk the limit: wat dacht je van zwart-wit HDR, HDR panorama's of het mixen van flitslicht met HDR, zowel tijdens de opname als achteraf, via compositing.

HDR in zwart-wit


Omdat HDR soms gekke dingen met de kleuren in je foto's doet, converteer ik mijn HDR beelden vaak naar zwart-wit. Het grote dynamische bereik en de extra structuur die een HDR-conversie vaak in een foto leggen, sluiten goed aan bij zwart-wit.

Meer weten?


Wil je meer weten over elk van deze onderwerpen, dan is de nieuwe, 4 uur durende cursus 'Dynamisch Bereik en HDR' op Photofacts Academy ongetwijfeld een kolfje naar jouw hand. In 29 korte en begrijpbare video's overlopen we de inhoud van dit artikel in detail. Je krijgt er zelfs een gratis setje Lightroom presets bovenop.

Deze cursus is apart verkrijgbaar voor 39 euro maar de beste deal is ongetwijfeld een jaarabonnement op Photofacts Academy: voor 89 euro (de prijs stijgt eind januari naar 99 euro) krijg je dan meteen ook toegang tot alle andere cursussen zoals Lightroom, Photoshop, studiofotografie, macro-fotografie, bruidsfotografie en nog veel meer.

Ben je al Photofacts Academy lid, dan valt deze nieuwe HDR cursus gewoon binnen je abonnement en kan je nu al direct kijken!

Piet van den Eynde

Over de auteur

De Belgische fotograaf Piet Van den Eynde is Adobe Certified Expert voor Lightroom en auteur van vier Lightroom-boeken, waaronder het populaire Lightroom 5 Ontmaskerd. Piet is ook mede-oprichter van en docent bij Photofacts Academy.

7 reacties

  1. Hans de Steur
    Hans de Steur schreef op dinsdag 19 januari 2016 om 14:30

    Geweldig goede tips. Zelf doe ik nog te weinig met verwisselen van ISO waarde. Neem ik zeker mee!Dank je wel!!

  2. 4BYE
    Profiel 4BYE schreef op dinsdag 19 januari 2016 om 16:04

    Interessant. Schoot eerder (iets) te donker in RAW (in sommige gevallen) omdat ik er vanuit ging dat de details er dan zeker nog in zitten. Maar hoe bepaal je dan makkelijk (en soms snel) hoe licht nog niet te licht is/wordt? Werk inmiddels na een tijdje BreezeBrowser met de allerlaatste Canon DPP software. Wat is jullie mening/inschatting over DPP? Ik heb momenteel een Samsung S5 en die maakt met de HDR stand soms verbluffende foto's. Enig idee waarom soortgelijke software niet in spiegelreflex camera's te maken is of zie ik iets over het hoofd?
    Tot slot en mijn eigen persoonlijke mening: soms wordt er echt teveel geknutseld aan foto's. Zo erg dat ik ze niet meer mooi en/of natuurlijk vind.

  3. wim hoppenbrouwers
    wim hoppenbrouwers schreef op dinsdag 19 januari 2016 om 16:34

    Hoge contrasten zijn voor mijn stereo anaglyph opnames altijd een probleem i.v.m. ghosting.
    Mijn Nikon dus vast een kwart stop meer open......
    En vaak tegenlicht-correctie toepassen met de knop.

  4. Willy
    Willy schreef op dinsdag 19 januari 2016 om 16:46

    Be ook gefascineerd door HDR welk programma is nu Best of Beter of Goed ??

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.

Ook interessant

Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

55.853 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

55.853 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.