Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Michelle Peeters

Beeldmanipulatie bij nieuwsfoto's; wat mag wel en wat niet?

maandag 5 juni 2017, 13:31 door | 11,008x gelezen | 39 reacties

Vorig jaar raakte Magnum-fotograaf Steve McCurry, die doorbrak met zijn foto van het groenogige Afghaanse meisje, verwikkeld in een Photoshop-rel toen duidelijk werd dat hij met een aantal van zijn beelden had gerommeld.

Weggepoetst verkeersbord


In een foto die hij op Cuba maakte, was een verkeersbord niet goed weggeshopt – een klein stukje was blijven staan.

Het bracht de bal aan het rollen en er kwamen nog meer gevallen aan het licht: een kind dat was weggepoetst ter wille van een fraaie compositie, een paar voertuigen die verdwenen om een riksja beter tot z'n recht te laten komen.

In de foto hieronder zie je de onderste helft van het been van een man verdwijnen in de trappen erachter. Een gele gradient ontstaat waar zijn voet zou moeten zijn, duidelijk omgezet vanuit een aangrenzende teken.

Het lijkt op het resultaat van een slordige poging om overlappende objecten door het gehele plaatje heen te bewegen.

Steve mccurry cuba fotos

De onderste helft van het been van een man verdwijnt

Elke fotograaf bewerkt zijn foto's, en dat is altijd zo geweest, zegt McCurry. Ansel Adams deed dagen over het nabewerken van één beeld in de donkere kamer. Hij was van mening dat meer dan de helft van het maken van een foto daar plaatsvond.

Journalistieke foto mag niet liegen


Natuurlijk, als het om journalistieke foto's gaat, dan moet het helder zijn. Dan mag je niets toevoegen of weghalen. Daar zijn regels voor. Als een foto in een krant komt, dan moet die betrouwbare informatie geven.

Op staande voet ontslagen


De Los Angeles Times heeft zijn staffotograaf Brian Walski op staande voet ontslagen. Hij stelde uit de twee bovenste foto's in Photoshop de onderste samen. Die werd door de krant op maandag 31 maart 2003 op de voorpagina geplaatst.

Nadat het was opgevallen dat links op de foto enkele Iraakse burgers tweemaal zijn te zien kwam de manipulatie boven water (zie foto's hieronder).

Brian walski nieuwsfoto


Maar de grens tussen beeldmanipulatie en beeldbewerking is lang niet altijd even duidelijk. Bewerkingen als het weghalen van sensorvlekken en het aanpassen van Levels zijn meestal geen probleem.

De vraag die dan rijst is natuurlijk wel hoe uiteindelijk bepaald wordt of er niet meer weg is gestempeld dan enkele onschuldige vlekjes.

Bij journalistieke foto's dient waarheidsbevinding voorop te staan, maar dat criterium strookt niet altijd met manipulatie. Het is dus een kwestie van journalistieke ethiek, maar er gaat toch weleens wat fout.

Privé-foto's ok!


In de privésfeer is het natuurlijk geen probleem om je foto's te bewerken. Het zijn jouw foto's en je mag ermee doen wat je zelf wilt. Veel fotografen doen het dan ook naar hartelust.

Je zou zelfs het gebruiken van softboxen of flitsers kunnen zien als beeldmanipulatie. Veel fotografen, zoals Man Ray, zijn er zelfs beroemd mee geworden.

En ook de reclame- en modewereld zouden niet kunnen zonder heftig Photoshop-werk om tot de gewenste, gelikte resultaten te komen die je in de glossy magazines tegenkomt.

Maar bij nieuwsfoto's ligt dat dus anders; wat je ziet, moet ook echt zo gebeurd zijn. Beeldmanipulaties mogen niet misleiden. Veel persbureaus hebben daarom hun eigen gedragscodes en richtlijnen waar fotografen die bij hen in dienst zijn zich aan moeten houden.

Pechtold sharia demonstratie

Pechtold demonstreert met Hamas-terroristen

Verwarring


Soms komen nieuwsonderwerpen zelf met getrukeerde foto's in de (social) media. Denk aan de foto waarin een naïeve kijker zou kunnen afleiden dat de lijsttrekker van D66 voor de invoering van de sharia in Nederland zou zijn.

Wanneer zo'n foto wordt gepubliceerd, zal erbij moeten worden gezet dat het om een fotomontage gaat. Anders lopen dat soort foto's het gevaar een eigen leven te gaan leiden, zodat onnozele lezers ze als realiteit gaan zien.

Internationaal geldt de Code of Principles als richtlijn, die eigenlijk voor schrijvende journalisten is bedoeld. Maar ook voor fotografen is hij van belang. Schrijvende en fotograferende journalisten zullen in het algemeen zich hieraan moeten proberen te houden. Als ze dat niet doen wordt hun werk niet gepubliceerd en dus ook niet betaald.

En als er toch gemanipuleerde of bewerkte foto's in kranten staan, dan gaat het niet om een nieuwsfoto, of anders staat er expliciet bij dat het om een bewerking gaat.

Wat mogen nieuwsfotografen wel?



  • Een wat scheve foto mag worden rechtgezet en gecropped. Je mag een foto niet scheefzetten.
  • Foto's mogen verkleind worden tot een langste zijde van 3500 pixels.
  • Kleine helderheids- en contrastaanpassingen met Niveaus/Levels. Alleen de buitenste twee schuifjes zonder de hooglichten en schaduwen te clippen.
  • Het crop-gereedschap gebruiken om de foto bij te snijden, mits je daarmee geen delen met journalistieke waarde verwijdert.
  • Kleurbalans aanpassen naar natuurlijke staat met niveau's en curven.


En wat mogen ze niet?


  • Foto's aanleveren in RAW, omdat ook met een RAW-bestand geknoeid kan worden, zelfs de exif-informatie kan worden gemanipuleerd. Foto's liefst als JPG rechtstreeks uit de camera aanleveren, maar enkele lichte bewerkingen zijn wel noodzakelijk en ook toegestaan (die punten hierboven). Je mag wel foto's in RAW schieten, als je tegelijkertijd ook de JPG's laat genereren op je geheugenkaartje.
  • Vlekken (zelfs sensorvlekken) verwijderen.
  • De gereedschappen: doordrukken, schaduwen/hooglichten, pipet (alleen op neutrale grijskleur om kleur te bepalen), kloonstempel, snel retoucheerpenseel (alleen voor sensorvlekken), incorrecte belichting corrigeren (alleen als daardoor een belangrijke nieuwsfoto gered kan worden) zijn alleen voorbehouden aan fotoredacteuren.


Manipulatie, enscenering en framing


Er zijn diverse mogelijkheden om met je foto's invloed uit te oefenen en/of mensen op het verkeerde been te zetten. Hieronder een aantal tactieken die regelmatig toegepast worden:

  1. Manipuleren werd al gedaan in het analoge tijdperk. Mensen werden toen ook al uit foto's verwijderd of er juist in gemonteerd. Dat gebeurde vaak binnen het politieke wereldje. Reden om ook historische foto's met enig wantrouwen te bekijken.

    Ook het weglaten van delen van een foto door hem bij te snijden valt onder manipulatie. Ook hierdoor kan de betekenis van een foto totaal veranderen als je (belangrijke, alleszeggende) delen niet kunt zien. Dit 'weglaten' kun je natuurlijk ook al doen door het innemen van een bepaald standpunt of door het kiezen van een bepaalde kadering. Ook het moment van een opname speelt een rol.

  2. Enscenering is het in scène zetten van een fotomoment. Een veel gehoorde relativering is dat je de werkelijkheid ook kunt manipuleren voordat je de foto maakt: in scène zetten, ofwel ensceneren. Er zijn historische voorbeelden, zoals de beroemde foto die Alfred Eisenstaedt maakte op VJ-Day in New York (1945), de dag waarop de VS de overwinning na de Tweede Wereldoorlog vierde en een marinier 'spontaan' een voorbijlopende verpleegster zoent.

    Een gebeurtenis mag echter niet worden nagespeeld voor een foto, dat wordt als onacceptabel gezien. Een bepaalde oorlogsgebeurtenis (bijvoorbeeld iemand die zogenaamd neergeschoten wordt) mag ook niet in scène worden gezet.

  3. Framing is helemaal van deze tijd. Hierbij wordt beeld ingezet om de mening van het publiek over een bepaalde persoon te beïnvloeden door het in een negatieve context te plaatsen. De politieke partij Denk bedient zich regelmatig van deze tactiek om andere kamerleden in een ongunstig daglicht te stellen.

    Wat je in feite doet is je lezer in een bepaalde richting sturen. Stel bijvoorbeeld dat je wilt pleiten voor de aanleg van een rotonde, dan kan je foto's maken van enorme files in de huidige situatie rond het spitsuur (zie je wel, hoe eerder die rotonde er is, hoe beter).


Wat vind jij van de regels? Te streng of juist nog niet streng genoeg? Laat het weten in de reacties.

Michelle Peeters

Over de auteur

Michelle Peeters is fotografe en oprichter van DeuxBleus Fotografie. Michelle herkent het bijzondere in het gewone en het gewone in het bijzondere. Ze heeft zich nooit willen specialiseren en is daardoor van alle markten thuis.

39 reacties

  1. 100
    Profiel 100 schreef op dinsdag 6 juni 2017 om 01:31

    Het “probleem” is niet oplosbaar door steeds maar weer nieuwe regels te implementeren, dat is een vorm van symptoombestrijding en niet van een echte oplossing.
    Fotograferen is niet objectief, elke foto is een keuze gemaakt door de fotograaf (compositie, focus, scherptediepte, etc.). Uit alle geschoten foto’s maakt hij vervolgens weer een keuze welke hij naar de redactie stuurt en de redactie maakt uit die keuze weer een selectie welke foto geplaatst wordt. Daarbij komt nog een kop en een artikel waar de fotograaf geen enkele invloed op heeft en zo komt het beeld in een bepaalde context te staan.
    Kortom, accepteer dat een foto nooit een volledig objectieve weergave is van de werkelijkheid.

    Bij fotojournalistiek is het niet anders dan bij andere journalistiek, het begint met de integriteit van de journalist. Er zullen altijd wel rotte appels onder zitten en die vallen uiteindelijk wel een keer door de mand. Helaas komt de journalistieke integriteit steeds mee onder druk te staan. Als je niet in dienst bent van een medium (kranten, tijdschriften, websites) en je boterham dus volledig afhankelijk is van het materiaal dat je aanlevert waarbij je ook nog eens moet concurreren met alle niet-journalisten met camera’s die toevallig ter plaatse zijn en hun foto’s voor een appel en een ei afstaan, dan neemt de kans op manipulatie toe, denk ik.

    Door de opkomst van online en sociale media staan de traditionele media onder druk, minder lezers/kijkers, dus minder geld, dus wordt er bezuinigd en bezuinigen op fotografen is een relatief eenvoudige manier omdat er genoeg beeldmateriaal beschikbaar is via andere bronnen. Ergens zal die vicieuze cirkel doorbroken moeten worden, zo niet dan hebben we over een aantal jaar alleen nog maar sociale media waarbij niemand nog weet wat nepnieuws is en wat echt.

  2. Michelle Peeters
    Profiel Michelle Peeters schreef op dinsdag 6 juni 2017 om 09:20

    @100: goede, scherpe reactie!

  3. Wim Hendriks
    Wim Hendriks schreef op dinsdag 6 juni 2017 om 10:38

    Helemaal mee eens met @100...

  4. Robert
    Robert schreef op dinsdag 6 juni 2017 om 12:51

    Als je moet 'weg poetsen, toevoegen, laag over laag en meer van suks'... is het geen goede foto. Jammer echt jammer dat fotojournalisten hiet toe ook soms/moeten overgaan. Fotoschietgroeten Robert.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

55.721 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

55.721 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.