Liesbeth van Asselt

Histogram; op rechts belichten

woensdag 6 januari 2010, 23:22 door | 27,471x gelezen | 18 reacties

Als reactie op mijn blog over het overbelichten van sneeuwfoto's, kwamen een aantal fotografen naar me toe met de opmerking: 'Maar dan ziet m'n foto er zo vlak uit' of 'Maar dan zit m'n histogram helemaal aan de rechterkant'. Wanneer ik dan zeg dat dat ook de bedoeling is, kijken ze me aan alsof ik Japans spreek. Daarom hierbij een toelichting op het zogenaamde 'op rechts belichten' ofwel 'expose to the right'.

Wanneer je een foto gemaakt hebt, controleer je (hoop ik!) op de display van je camera het histogram. Het histogram is een staafdiagram wat de verdeling tussen de lichte en donkere tonen in de foto weergeeft. Links zitten de donkere tonen, rechts de lichte tonen.

De verdeling van beeldinformatie (bits) over het histogram is echter niet evenredig. In het donkere gedeelte zit relatief weinig informatie, in het lichte deel veel. Een foto van 8 bits heeft in totaal 256 helderheidswaarden te verdelen in het histogram. Stel dat de sensor een dynamich bereik heeft van 6 stops, dan zitten in de laatste, lichtste stop 128 helderheidswaarden, en in de eerste, donkerste stop maar 4 helderheidswaarden. De 256 helderheden worden dus niet netjes door 6 gedeeld, maar steeds door de helft. Waardoor de helft van alle beeldinformatie in de laatste stop zit!

Histogram


Dit betekent dat we zo moeten belichten dat het histogram zo veel mogelijk aan de rechterkant zit. Meestal moeten we daarvoor iets overbelichten. Op het LCD-scherm ziet de foto er dan vlak en overbelicht uit. Dat is even wennen. In de RAW-converter kan de foto weer donkerder gemaakt worden.

Sneeuwfoto met histogram


Door dus zo te belichten dat het histogram zover mogelijk naar rechts zit, krijg je zoveel mogelijk bits c.q. helderheidswaarden in je bestand. Natuurlijk moet je hierbij wel oppassen dat het histogram niet te ver naar rechts schuift (het histogram moet net losblijven de de rechter zijkant). Anders krijg je overbelichte uitgebeten hooglichten, en die zijn in principe niet terug te halen.

Om dit te controleren kun je het 'knipperen' aan zetten, de waarschuwing op het LCD-scherm van je camera dat de hooglichten uitgebleekt zijn. Bedenk hierbij wel dat je op het LCD-scherm een Jpeg foto ziet, en dat de RAW-foto meestal iets meer ruimte biedt. Probeer dit zelf uit door een RAW-foto te maken waarbij de aanduiding dat de foto overbelicht is net begint te knipperen, en kijk dan hoeveel ruimte de RAW-converter nog biedt.

Renderklippen


Diamakers die overgingen op digitale fotografie hadden vaak de neiging de foto onder te belichten. Een overbelichte dia stond immers garant voor een mislukte dia. Maar onderbelichten met een digitale camera (dus het histogram aan de linkerkant) is nu juist de reden dat er vaak ruis optreedt in de donkere partijen.

Wanneer deze opgelicht worden in Photoshop met bijvoorbeeld niveaus of schaduw/hooglicht, moet het programma aan het werk met informatie die er niet is. In het eerste deel van het histogram zit immers heel weinig beeldinformatie. Tja, en daar weet zelfs een prachtig programma als Photoshop zich geen raad mee.

Meer informatie over dit onderwerp is onder andere te vinden op de website van Adobe.

Rood boompje

Liesbeth van Asselt

Over de auteur

Voor bedrijven richt ik me op reclamefotografie (website, social media en drukwerk). Voor particulieren verzorg ik fotografiecursussen en workshops fotografie. Zie stapfoto.nl. Daarnaast ben ik organisator van het tweejaarlijks Fotofestival Epe.

18 reacties

  1. NielsThijssen
    Profiel  NielsThijssen schreef op donderdag 7 januari 2010 om 00:05

    Klopt inderdaad. Vergt wel wat na-corrigeren, mocht je je histogram alsnog wensen te centreren vrolijk
    Maar laat de doorsnee fotograaf eerst zich richten op het voorkomen van uitgebeten stukken en een 'net' verlopende histogram vast te leggen, dat kan bij actiefoto's al meer dan genoeg inspanning kosten.
    Bij landschapfotografie is het uitemate een geschikt moment om eens te experimenteren: 1 opname met histogram gecentreerd, 1 opname 'exposed to the right'. En dan thuis op de Mac gaan pixelpeepen en zien wat een en ander doet met ruis en details in foto's.

  2. tonv
    Profiel tonv schreef op donderdag 7 januari 2010 om 05:04

    Helder en instructief artikel! Technisch gezien is er geen speld tussen te krijgen. Even een paar dingen als reactie:

    1. Wanneer je alle tijd hebt om je shot te maken en je histogram af te lezen werkt dit maar bij stage- of aktiefotografie is het geen issue.
    2. Exposed to the right vergt meer nabewerking dan een 'correcte' exposure.
    3. Het histogram 'aan de rechterkant houden' is behoorlijk tricky ingeval je display moeilijk afleesbaar is (in de meeste gevallen met m'n 5D II). Highlight alert is dan een vangnet maar een nieuw shot zet er soms niet in.

    Zelf werk ik met het histogram als continu referentie, zowel tijdens shooting als nabewerking. Mijn streven is een maximale beeldgradatie met behoud van alle hooglichten. En da's bepaald geen gemakkelijke opgave. Bij bepaalde weersomstandigheden (uitgebeten luchtpartijen) ben je genoodzaakt aan de linkerkant van je histogram te gaan zitten wil je verlies in je hooglichten voorkomen. Even snel een exposure bracketing uit de hand zit er dan niet in. Het kost dan flink wat nabewerking om z'n RAW in balans te brengen met het risico van ruis in donkere partijen. Maar soms is de foto 't waard.

  3. Niels
    Profiel  Niels schreef op donderdag 7 januari 2010 om 07:10

    Helder en duidelijk artikel.
    Het is even wennen om direct je histogram te controleren na het maken van een foto, maar als het eenmaal in je "systeem" zit werkt dit super.
    Zeker in het begin (lees: als je net bezig bent met fotografie) ga je te veel uit van hoe de foto op de display eruit ziet. (En daar ga je dan ook ook snel de boot mee in.. knipoog)

    Wat Ton al zegt, als je alle tijd hebt om dit te controleren en eventueel een nieuwe foto te schieten waarbij het histogram er netjes uitziet, dan moet je dit zeker doen!
    Bij foto's waarbij je maar 1 kans krijgt word dit inderdaad lastiger.. vrolijk

  4. Peter van Veen
    Profiel  Peter van Veen schreef op donderdag 7 januari 2010 om 07:53

    Interessant! Belichten op rechts had ik weleens gehoord, maar wordt hier even duidelijk uitgelegd. Het stukje over de verdeling van de beeldinformatie is een eye-opener voor me.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

48.661 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

48.661 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.