Erik van Rosmalen

Zin en onzin van het histogram (1)

maandag 1 oktober 2012, 22:17 door | 20,148x gelezen | 29 reacties

Het histogram. Een grafiekje dat de belichting van je foto laat zien. Heilig, voor veel beginnende fotografen. Maar hoe heilig is het nu eigenlijk? Valt wel mee, als je het de pro's vraagt. Een blog in twee delen over de zin én onzin van het histogram.

Wat is een histogram


Het histogram kan een heel handig hulpmiddel zijn om de belichting van een foto te checken en om te zien hoe de hoge en lage lichten zich tot elkaar verhouden. Een handig hulpmiddel, maar zeker niet zaligmakend.

Maar wat is het nu eigenlijk? Een histogram is niks anders dan een verdeling van pixels. Elk beeldpunt in je foto krijgt een waarde toebedeeld tussen 0 en 255. Je zou kunnen zeggen dat alle pixels met dezelfde helderheid opgestapeld worden. Zo krijg je een reeks blokkentorens van donker naar licht: een grafiek met pieken, die verloopt van absoluut donker/zwart (de 0, links) tot absoluut wit (>255, uiterst rechts).

Het 'juiste' histogram


Welk histogram is nu 'het juiste'? Het 'enige juiste histogram' bestaat niet. Een low key foto vertoont een heel ander histogram dan een high key foto, om maar wat te noemen. Het is maar net welk effect je wilt bereiken. Collegablogger Peter van Veen legt op zijn website prima uit hoe het histogram in elkaar steekt, voor wie het nog eens na wil lezen.

Histogram voorbeeld
Het histogram, zoals je het in Photoshop kunt beoordelen. Let erop, dat het histogram op je camera gebaseerd is op de Jpeg, en nooit op de RAW!

Neutrale belichting


Zelf gebruik ik het histogram op de camera alléén, wanneer ik een reportage of portretreeks schiet met een redelijk 'neutrale', veilige belichting. Omdat je voor de belichting niet voor 100 procent moet vertrouwen op je display, is het histogram dan een extra hulpmiddel. Bij zo'n veilige reguliere belichting weet ik waar de 'piek' in mijn histogram moet liggen. Bij bijzondere uitlichtingen ontstaat al een danig afwijkend patroon dat de pieken in het histogram al minder zeggen.

Verre van accuraat


Ten eerste moet je je natuurlijk afvragen hoe nauwkeurig een histogram is. "Voor correcte belichtingen moet je in principe gewoon een lichtmeter gebruiken", stelt fashion- en glamourfotograaf Frank Doorhof heel terecht.


"Histogrammen zijn leuk om de verdeling van de tonen binnen een scene te zien, maar ze zijn verre van accuraat. Ten eerste zijn histogrammen op je camera gebaseerd op de Jpeg-thumbnail en niet het RAW-bestand. Daarnaast zeggen ze niets over de accuraatheid van de scene, ze tonen alleen de verdeling tussen lichte en donkere tinten."

Dichtlopen en uitbijten


Waar de pieken liggen in het histogram, daar ligt meestal niet het probleem. Punt van discussie zijn vaak de waardes aan de randen. De 0 en de 255 dus. 'Dichtgelopen' zwart en 'uitgebeten' wit: 'clipping'. Wie rondkijkt op internetfora, bij fotografieclubs en op andere plekken waar foto's besproken worden, hoort vaak als commentaar een reactie op 'het uitgebeten' deel van een foto.

En toegegeven: een 'uitgebeten' pixel is in nabewerking niet meer terug te halen. Alle pixels met een theoretische waarde 'boven 256' krijgen immers dezelfde waarde 255. Het regeltje zegt dus, dat je dat moet voorkomen. Een goed streven, maar.. hoe erg is het eigenlijk?

Remko van den Akker Dishoek
Foto: Remko van den Akker

Modelshoot op het strand, met uitgebeten pixels vanwege het recht tegen de zon in fotograferen. Is dat erg?

Afdrukken


Het histogram (in Photoshop of Lightroom tijdens nabewerking, dus niet in de camera) moet je wèl in de gaten houden als je gaat afdrukken, legt fotograaf en fotografiedocent Theo van Waas uit:

"De clipping krijg je er wel uit met curves, maar dan worden de pixels egaal gevuld met zeer licht grijs. Zeker bij een inktjetprint wil je dat te allen tijde voorkomen: anders krijg je namelijk 'gaten' in de afdruk: er wordt daar geen inkt gespoten! Dus het allerbelangrijkste is: waar zit de clipping! Zit deze op onbelangrijke plaatsen: laat deze zitten in de opname en haal deze er dan uit met de curve bij inktjetprints, bij chemische prints kan je deze laten zitten."

Levendigheid en creativiteit


Maar ook Theo geeft aan dat het histogram niet zaligmakend is. "Natuurlijk mag dit er niet voor zorgen dat alle dynamiek, levendigheid en creativiteit uit een foto verdwijnt, omdat je alleen maar met het histogram bezig bent".

Hij adviseert om bij een testopname naar het histogram en de hoge lichten te kijken en het daarna te laten voor wat het is. "Dat gaat prima wanneer de lichtomstandigheden nagenoeg hetzelfde blijven. Niets is frustrerender voor een model als dat een fotograaf iedere keer maar weer terug moet kijken naar zijn gemaakte foto en het histogram. Komt zeer onprofessioneel over."

Dichtgelopen jersey devil
Foto: Erik van Rosmalen

Bij deze bandfoto (van Jersey Devil) is een deel van de achtergrond, maar ook de donkere kleding van de muzikanten 'dichtgelopen'. De vraag is echter of dat hinderlijk is voor het beeld en de sfeer die de foto moet vertellen.

Gebruik het histogram - met je verstand


Kortom: gebruik het histogram, maar realiseer je ook wat de plus- én minpunten zijn en wanneer je het histogram wel of niet moet vertrouwen. In deel 2 van deze blog meer over hoe het histogram in de praktijk (al dan niet) wordt gebruikt!

Erik van Rosmalen

Over de auteur

Erik werkt als tekstschrijver en fotograaf bij Commond, waar hij zich ook bezig houdt met webteksten, SEO, videoproducties en social media. Ook is hij freelance fotograaf. Mensen vormen daarbij het hoofdonderwerp: portret- en reportage-fotografie. Volg Erik ook op Twitter of Facebook!

29 reacties

  1. Bram Berkien
    Profiel  Bram Berkien schreef op maandag 1 oktober 2012 om 23:31

    Goeie relativerende tekst. Ik ken echter wel twee toepassingen van het histogram:

    - Je kunt kijken of je meer overbelicht dan onderbelicht. Dat wil zeggen: zolang je geen uitbijters krijgt (los van te verwachten uitbijters of creatieve keuzes) is het beter om iets te overbelichten, omdat in de lichtere tonen veel meer informatie kan worden gestopt. Met je histogram kun je kijken of de lichtste tonen wel gebruikt worden.

    - Een toepassing die ik gek genoeg nog niet eerder had bedacht, is dat je per kanaal kunt kijken welke kleuren precies dichtlopen. Vooral als je portretten schiet kun je zo met het histogram voor het rode kanaal checken of huid niet overbelicht wordt, dit is over het algemeen onwenselijk.

    Dat eerste punt wordt hier trouwens nog even toegelicht.

  2. Benny
    Profiel Benny schreef op dinsdag 2 oktober 2012 om 10:41

    Erik,

    Het is heel simpel: Een histogram moet je slechts als leidraad zien. En zoals jij ook al zegt in je artikel: Er bestaat geen juist histogram.

    En het histogram op je camera display laat slechts een emdedd JPEG vertoning zien, inplaats van een RAW weergave wat veel nauwkeuriger zou zijn.

    Zelf probeer (rechts belichten) ik mijn histogram tijdens het fotograferen altijd zoveel mogelijk naar rechts op te schuiven, als dat tenminste mogelijk is. Heb ik een donker onderwerp, waarbij de meeste (donkere partijen) informatie aan de linkerkant van het histogram ligt, dan probeer ik nog om het histogram iets meer naar rechts (niet tot het uiteinde!) te krijgen. De meeste informatie blijft dan wel links in het (donkere partijen) histogram, maar ik heb dan in de nabewerking iets meer correctie mogelijkheden. Ik doe dat dan in Ligtroom 4 met de sliders wit- en zwartpunt.

    En wat clippen betreft: Voorkomen is in principe beter, maar zolang je hoofd onderwerp niet clipt, zou ik me er niet zo druk over maken. Wanneer je bijvoorbeeld een te hoog dynamisch bereik hebt voor je beeldsensor, dan zul je een histogram zien waarbij het aan beide kanten clipt. Wat ik dan van belang vind: Waar wil ik doortekening houden en waar niet; in de donkere partijen of de lichte partijen!? Je moet dan een keuze maken. Het belangrijkste is (in mijn geval een portret) dan, dat mijn hoofdonderwerp juist belicht op de foto komt, zoals ik het wil.

    Een externe lichtmeter die opvallend licht meet, is inderdaad het nauwkeurigste. Echter, wil ik daar één opmerking over maken: Alleen, wanneer er gecontroleerde lichtomstandigheden zijn. Ga je naar buiten en het wolkje schuift dan weer voor de zon en dan weer erachter, dan moet je steeds opnieuw meten. Wat ik zelf niet als echt ideaal beschouw, omdat het de foto sessie kan verstoren, vind ik. Dus dan doe ik een reflectie meting door de camera. Echter, blijft een opvallende lichtmeting met een externe lichtmeter wél het nauwkeurigste. Zit ik in gecontroleerde lichtomstandigheden, dan zal ik zeker een losse lichtmeter gebruiken.

    Benny

  3. Donald Willemsen
    Profiel Donald Willemsen schreef op dinsdag 2 oktober 2012 om 10:45

    Ik vraag me af Bram, of je gelijk hebt met de stelling, dat je beter iets kunt overbelichten. Mijn ervaring is, dat overbelichting veel meer problemen geeft bij de nabewerking dan onderbelichting. Ik fotograffer meestal met een 1/3 tot een 1/2 stop onderbelichting. Dat corrigeer ik dan weer achteraf in de nabewerking. Voordeel is dat je de kans op uitgebeten pixels zoveel mogelijk voorkomt.

  4. henk katuin
    henk katuin schreef op dinsdag 2 oktober 2012 om 10:47

    Eindelijk iemand die eens iets zinnigs over dit onderwerp schrijft.
    Als je de fotobladen mag geloven dan kan je bijna niet zonder tenminste als als volwaardig fotograaf wil meetellen .
    Ik voor mijzelf was er inmiddels ook wel achter dat de werkelijke waarde van een histogram maar zeer betrekkelijk is en ik fotografeer al zo'n 35 jaar waarvan de laatste 10 jaar digitaal.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Basiskennis

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

51.928 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

51.928 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.