Vakantiegeld binnen? Verbeter jouw fotografie: 100+ fotografiecurssusen + boek - Nu 75 euro voordeel! Word nu lid!
Erik Nevels

Scherpte, waar leg je die en hoe diep?

maandag 13 december 2021, 14:28 door | 4.580x gelezen | 6 reacties

Ik maak graag macrofoto's. De natuur biedt mij daarvoor een schat aan onderwerpen, zowel binnen de flora als de fauna. Eenmaal een onderwerp gevonden en de compositie gekozen kom ik steeds weer terug bij die ene vraag: Waar en hoe diep wil ik de scherpte?

Geringe scherptediepte


Voor macrofoto's gebruik ik vooral mijn 90mm macrolens. Hoe dichter ik hiermee op het onderwerp kruip en hoe groter mijn diafragmaopening, hoe kleiner de scherptediepte. Het is millimeterwerk, een onderwerp van voor tot achter scherp is zelden mogelijk.

Scherpte versus vage achtergrond


Een diffuse achtergrond heeft vaak mijn voorkeur omdat deze de aandacht van de kijker voor het onderwerp van de foto niet afleidt. Is het onderwerp scherp dan trekt dat juist de aandacht van de kijker.

Wil ik beide, een scherp onderwerp ťn een vage achtergrond, dan wordt het lastig. Voor het ene (meer scherpte) heb ik een kleine diafragmaopening nodig, voor het andere (vage achtergrond) juist een grote.

Beide in een foto is meestal niet mogelijk tenzij je achtergrond erg ver weg is. Foto-stacking kan hiervoor de oplossing bieden maar daarover meer in een van mijn volgende blogs.

In dit blog vertel ik jullie over mijn keuzen voor de scherpte(diepte) bij macrofoto's die ik in de afgelopen weken maakte.

Veel scherptediepte


Meestal loop ik aardappelbovisten snel voorbij. Maar door toedoen van mijn fotomaatje die dit fraaie exemplaar een dag eerder al fotografeerde, sta ik er nu wel bij stil. Fraai vanwege de gave schubbenstructuur en de gebogen lijn waar de twee helften van de paddenstoel elkaar raken.

Ik zie het beeld dat ik ga maken voor me. De schubbenstructuur is prachtig en die moet scherp in beeld. Onscherpte zou de aandacht afleiden en dat wil ik voorkomen. Om die scherpte te krijgen fotografeer ik recht van boven en kies ik voor een klein diafragma.

f/14 blijkt genoeg voor de gewenste scherpte. Omdat het onderwerp niet beweegt en ik vanaf statief werk mag de sluitertijd lang worden en kies ik voor ISO 100. De sluitertijd van 1,3 sec doet de rest en zorgt voor een goede belichting.

Munnichsbos 150

Sony A7 mark III, 90mm, f/14, 1,3sec, ISO100, statief

Eenzelfde verhaal geldt voor de volgende foto. Ik wil zowel de prachtige hoeden als de gele stelen van de paddenstoelen scherp. f/16 is nodig om dat voor elkaar te krijgen.

Omdat de achtergrond direct achter het onderwerp zit komt die zelfs nagenoeg scherp op de foto. Dat vind ik in dit geval prima. Het maakt duidelijk dat deze zwavelkopjes op dood hout leven.

Jaomerdal 268

Sony A7 mark III, 90mm, f/16, 1,6sec, ISO400, statief

Weinig scherptediepte


Op zoek naar paddenstoelen zie ik opeens een grote wintervlinder aan een takje hangen. Ik bekijk het diertje van meerdere kanten.

Al twijfelend over de compositie zet ik de camera op het statief en ben nog zeker 10 minuten in de weer om een standpunt te kiezen. Als ik tevreden ben over zowel het onderwerp in beeld als de achtergrond kan ik voor de detail-instellingen zorgen.

Camera eerst zo richten dat die loodrecht op het lijf met vleugels staat. Vervolgens scherpstellen op het oog waarbij ik controleer of de vleugels ook scherp zijn.

Helaas, het loodrechte blijkt nog niet helemaal loodrecht en behoeft bijstelling. Ik verklein mijn diafragma stapsgewijs om de scherptediepte te vergroten maar hierdoor wordt de voor- en achtergrond steeds meer in detail zichtbaar.

Als ik thuis achter de computer de verschillende opnamen vergelijk kies ik toch voor de foto gemaakt met diafragma f/2.8 en doe daarmee concessies aan de scherpte van de vlinder. De achtergrond echter is het meest diffuus en dat geeft de doorslag.

Leudal en Reigersbroek 8

Sony A7 mark III, 90mm, f/2.8, 1/8sec, ISO400, statief

600mm


Zoals gezegd gebruik ik vaak mijn macro-lens. In het geval echter van deze mycena paddenstoel wilde ik een vergelijking maken door hem te fotograferen met verschillende lenzen, te beginnen met de 200-600mm van Sony.

Ik leg de camera met lens op een zeiltje op de grond. Op 600mm moet ik 2,4 meter afstand houden om scherp te kunnen stellen. Ik draai de scherpstelring helemaal naar rechts en schuif met de camera net zo lang naar achteren tot de paddenstoel scherp is.

Closer-up kan niet. Ik bekijk het beeld op het gekantelde schermpje en haal enkele storende bladeren weg. Toch nog een beetje naar links schuiven met de camera voor een betere achtergrond die ik diffuus houd met de grootste diafragmaopening van f/6.3.

Deze werkwijze herhaal ik met de 70-300mm op 135mm en met mijn macro 90mm lens, telkens met de grootst mogelijke diafragmaopening om de achtergrond diffuus te krijgen.

Thuis ben ik er snel uit. De 600mm opname bevalt me het meest. Alleen hierbij namelijk is de hele paddenstoel scherp (hoed en steel) terwijl de omgeving toch fraai diffuus is.

Munnichsbos 8

Sony A7 mark III, 600mm, f/6.3, 1/5sec, ISO125

Waar leg ik de scherpte?


Ik loop ze zomaar voorbij, deze David en Goliath. Pas op de terugweg naar mijn fiets zie ik ze staan. Wat schattig dat verschil in grootte.

Nadat ik aanvankelijk de paddenstoelen naast elkaar fotografeer en het me logischerwijs niet lukt om de grote hoed net als de kleine geheel scherp in beeld te krijgen, loop ik nog eens rond het tafereel.

Opeens zie ik het beeld voor me: 'Onder moeders paraplu!'. David scherp in beeld onder de hoed van Goliath (moeder in dit geval) en een achtergrond die geweldig meewerkt.

Als ik het beeld op de geheugenkaart heb staan bedenk ik dat ik de rollen ook kan omdraaien. Goliath scherp en David vaag. Zo gezegd, zo gedaan. Wederom thuis achter de computer is mijn voorkeur snel duidelijk. Welke heeft jouw voorkeur?

Busjop 53

Sony A7 mark III, 90mm, f/7.1, 1/50sec, ISO100, statief

Busjop 54

Sony A7 mark III, 90mm, f/7.1, 1/50sec, ISO100, statief

Aantal keuzes haast onbeperkt.


Waar en hoe diep wil ik de scherpte? De keuzes zijn haast onbeperkt. Dat klinkt misschien gek omdat ik juist heb verteld hoe gering de scherptediepte is waarover ik beschik.

Toch heb ik met dit blog willen laten zien dat er veel te kiezen valt. Wat vind jij mooi? Experimenteer, varieer, heb geduld en ben je toch niet tevreden als je na een dag fotograferen achter je computer zit, ga dan vooral terug en werp nog eens een scherpe blik op het onderwerp.


Cursus Macrofotografie


Wil je je meer verdiepen in macrofotografie? Dan zou je de cursus macrofotografie bij Photofacts Academy kunnen volgen van Johannes Klapwijk.

Je kunt deze en andere cursussen twee weken lang volgen met een gratis proeflidmaatschap.

Erik Nevels

Over de auteur

Steeds weer boeiend en op zoek naar de essentie! Dat is wat fotograferen in de natuur voor mij is. Gefocust op het landschap of het onderwerp in diens omgeving tracht ik meer dan alleen te registreren. Een continue uitdaging waarvan ik elke keer volop geniet. Meer foto's? Volg mij op Instagram.

6 reacties

  1. wim
    wim schreef op dinsdag 14 december 2021 om 12:22

    fraai fotowerk, complimenten!

  2. Anton Terwisscha van Scheltinga
    Anton Terwisscha van Scheltinga schreef op dinsdag 14 december 2021 om 13:40

    Mooi verhaal en toelichting. Ik mis wel iets en dat is de mogelijkheid om bij te flitsen. Zelf heb ik daar iets op uitgevonden, zodat er geen schaduw werking meer is. Vaak gebruik ik f/8 tot f/11 (Sony A7 lll), 90mm macro (Sony), +5 dioptrie voorzetlens (marumi) en 2 flitser (Godox 485).

    Cursus volgen doe ik niet, want de beste leermeester ben jezelf door veel te doen.

  3. Lauran
    Lauran schreef op dinsdag 14 december 2021 om 13:44

    Een leuk artikel.

  4. Erik
    Profiel Erik schreef op dinsdag 14 december 2021 om 17:17

    @Wim. Bedankt voor de complimenten Wim! Altijd leuk om die te krijgen.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Masterclass Landschapsfotografie met Bas Meelker
Cursus Natuurfotografie in Nederland met Rob Dijkstra

Ook interessant

Toon alle artikelen binnen Natuurfotografie

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door


Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

49.575 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Facebook. Aanmelding beveiligd met Google reCaptcha.

Elja Trum

Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord