Ik ben geen straatfotograaf

maandag 9 maart 2026, 15:51 door Michiel Heijmans | 67x gelezen | 0 reacties

Iedereen wil weten wat voor fotograaf je bent. Het is eigenlijk het eerste dat iemand vraagt als je zegt dat je fotografeert. Landschap of portret? Natuur of street? En als je dan antwoordt "allebei" - of erger nog: alledrie - dan zie je dat ongemak op het gezicht van de ander. Alsof je geen keuze durft te maken. Alsof je jezelf nog niet gevonden hebt.

Ik begrijp dat gevoel. Maar ik denk dat het hokjesdenken ons in de weg zit.

Het gesprek op de fotoclub

Stel je voor: je bent op een fotoclub. Iemand laat mooie landschapsfoto's zien, gemaakt op IJsland. Dramatische luchten, lange belichtingstijden, dat soort werk. Na afloop zegt diezelfde persoon dat hij ook weleens portretfotografie doet. Onmiddellijk kijken mensen vreemd op. Dat past toch niet? Je bent een landschapsfotograaf. Houd je daar dan bij.

Of neem de online variant. Een fotograaf met een Instagram-account vol zwart-wit straatfotografie plaatst een kleurrijke close-up van een bloem. De reacties komen voorspelbaar. "Dit past niet bij je feed." "Ik volg je voor je straatfotografie." Alsof dat account een product is dat aan vaste regels moet voldoen.

We raken eraan gewend dat fotografen zichzelf labelen. En dat label zit er al vroeg in. Zodra je wat verder bent dan beginner, vragen mensen al wat je "specialisatie" is. Alsof je pas serieus telt als je jezelf opsluit in een hokje.

Te veel soorten fotografie, maar wat zeg je daarmee?

Ik ken fotografen die zeggen alles te doen. Macro, bruiloften, events, landschappen, sport, wildlife, en tussendoor ook nog eens productfotografie. De eerste vraag die ik me dan stel is niet "hoe doe je dat allemaal?" maar: wat zie ik als ik jouw werk bekijk? Wat zit er van jou in al die foto's?

Want dat is precies het punt. Het gaat niet om hoeveel genres je fotografeert. Het gaat erom of er een eigen blik door al dat werk heen loopt.

Een fotograaf die zowel landschappen als portretten maakt, kan heel goed één herkenbare stijl hebben. Misschien zijn alle foto's erg rustig, bijna meditatief. Misschien zit er altijd veel lucht in het beeld, of zoekt die fotograaf altijd naar een vorm van eenzaamheid. Dan maakt het niet uit of diegene op een bergtop staat of in een studio: die blik is van hem of haar.

Maar een fotograaf die van shoot naar shoot springt zonder dat er iets van zichzelf in zit - die is niet veelzijdig. Die is stuurloos.

Mijn eigen verwarring

Ik noem mezelf al jaren straatfotograaf. Of in ieder geval: zo zien mensen me, en zo introduceer ik mezelf ook. Ik geef workshops over straatfotografie, ik schreef er boeken over, ik sta op fotoclubs te vertellen over het onderwerp. Straatfotografie is mijn ding.

Maar ondertussen maak ik ook portretten. Heel andere portretten dan wat je gewoonlijk ziet - geen studiowerk, geen strak belichte headshots, maar sessies waarbij ik eerst een uur lang met iemand zit te praten voordat ik de camera pak. Ik noem dat pauze. Een portret als samenvatting van een gesprek.

En als ik dan bij zo'n sessie zit, merk ik dat ik precies hetzelfde doe als op straat. Ik wacht op het echte moment. Ik vraag niet om te poseren. Ik kijk totdat iemand zichzelf vergeet. Ik behandel de camera bijna als bijzaak. Dat leerde ik nergens uit een boek of cursus. Dat is hoe ik kijk. Dat ben ik.

Dus wat ben ik dan? Straatfotograaf of portretfotograaf?

Ik denk dat het antwoord is: geen van beide, of allebei, of het maakt niet zo veel uit. Wat ik ben is iemand die op zoek gaat naar het echte moment. Die wacht totdat de pose verdwijnt en de mens overblijft. Dat doe ik op straat, dat doe ik in een portret, en eigenlijk doe ik het ook als ik een workshop geef en iemand naast me loopt te fotograferen. Dan kijk ik niet naar de techniek, ik kijk naar het moment waarop iemand iets ziet en vergeet dat ik erbij ben.

De rode draad die je misschien nog niet ziet

Veel fotografen denken dat ze heel divers werk maken, maar als je een stap terug doet, zie je bijna altijd een verbinding. Die verbinding zit niet in het onderwerp, maar in de manier waarop iemand kijkt.

Ik ken een fotograaf die natuur, macro en straatfotografie doet. Drie totaal verschillende genres. Maar wie zijn werk ziet, merkt meteen dat hij altijd op zoek gaat naar details die mensen over het hoofd zien. Een bloem van dichtbij, de textuur van een stoep, het gezicht van een oude man terwijl iedereen verder loopt. De manier van kijken is elke keer hetzelfde.

Of neem een fotografe die architectuur, portretten en abstracte fotografie maakt. Klinkt als drie losstaande dingen. Maar in al haar werk zoekt ze naar geometrie, naar lijnen en vlakken. Een portret waarbij de schaduw een strak patroon maakt op de muur. Een architectuurfoto waarbij een voorbijganger precies op de goede plek staat. Ze zoekt altijd hetzelfde, ook al noemen we het steeds anders.

Jij hebt waarschijnlijk ook zo'n rode draad. Misschien fotografeer je altijd in zwart-wit, niet omdat het verplicht is, maar omdat kleur je afleidt van wat je wil laten zien. Misschien zoek je altijd naar speelsheid, naar een lach of een gekke situatie. Misschien zoek je altijd naar rust en stilte, ook midden in de drukte van een stad. Of juist naar chaos en beweging, ook als je in een verder heel rustige omgeving staat.

Dat patroon is je stijl. Niet je genre. Je stijl.

Het label zit in de weg

Het probleem met een label is dat het verwachtingen schept. Bij jou, en bij anderen.

Zodra je jezelf "landschapsfotograaf" noemt, voel je de impliciete druk om alleen landschappen te maken. Je Instagram-account wordt een showcase van bergtopen en zonsondergangen. En als je op een dag een portret maakt waar je trots op bent, twijfel je of je het wel moet plaatsen. Past het? Begrijpen mensen het? Raken mensen niet in de war?

En dat is jammer. Want je hebt iets gemaakt wat je goed vindt, en je stopt het in je la omdat het buiten je hokje valt.

Ik heb deelnemers in mijn workshops die zeggen: "Ik doe eigenlijk meer aan landschapsfotografie, maar ik wil ook leren hoe ik mensen op de foto krijg." Alsof dat twee aparte werelden zijn. Alsof je een paspoort nodig hebt om van het ene naar het andere te mogen.

En soms stel ik de vraag nog iets anders: wat is landschapsfotografie eigenlijk? Je staat buiten, je hebt een camera, je kijkt. Op het moment dat een fietser door je beeld rijdt, is het dan opeens geen landschapsfotografie meer? En als je een close-up maakt van een steen in dat landschap, is dat dan macro? En als die steen interessant genoeg is om aan de muur te hangen, is het dan fine art?

Labels zeggen meer over hoe we dingen organiseren dan over hoe fotografie echt werkt.

Misschien ben je iets heel anders

Hier is een gedachte die ik al een tijdje met me meedraag, en die ik ook regelmatig oppak tijdens lezingen: misschien ben je helemaal geen straatfotograaf of landschapsfotograaf. Misschien beschrijft dat label niet wat jij echt doet.

Misschien ben je een analoog fotograaf. Niet omdat je toevallig op film schiet, maar omdat analoog fotograferen bij je past. De traagheid, het gevoel van niet weten wat eruit komt, de korrel, de beperkingen. Dat is dan niet je techniek. Dat is je manier van denken.

Misschien ben je een stille fotograaf. Iemand die altijd op zoek gaat naar de pauze in het beeld, naar het moment net voor of net na de actie. Ongeacht of je een bruiloft fotografeert of een landschap of een portret - jij wacht altijd op de stilte.

Misschien ben je een dramatisch fotograaf. Alles wat je maakt heeft iets theatraals. Harde contrasten, diepe schaduwen, grote gebaren. Dat zit in je bloed, of je nu in de studio staat of buiten op straat.

Misschien ben je een documentair fotograaf. Niet in de klassieke journalistieke zin, maar iemand die altijd registreert, die de werkelijkheid vastlegt zonder hem mooier te maken dan hij is. Dat past in een portret, in een landschap, in een reportage. De instelling is steeds hetzelfde.

Als je de genres even vergeet en puur kijkt naar wat jou drijft als je een camera vasthoudt - wat is dat dan?

Wat dit praktisch betekent

Ik denk niet dat je nu je website moet omgooien of je Instagram-feed moet verwijderen. Maar ik denk wel dat het de moeite waard is om eens eerlijk naar je eigen werk te kijken.

Pak twintig foto's die je echt goed vindt. Uit verschillende periodes, uit verschillende genres als je er meerdere doet. Leg ze naast elkaar. Niet om te kijken hoe technisch goed ze zijn, maar om te zien wat ze gemeen hebben. Wat zoek je? Wat kom je steeds weer tegen? Wat maakt een foto van jou onmiskenbaar van jou?

Dat is een interessantere vraag dan of je jezelf straatfotograaf of landschapsfotograaf mag noemen.

En als je er niet uitkomt, of als je dit soort vragen interessant vindt, dan is dat precies het soort gesprek dat ik voer tijdens mijn PAUZE-sessies. Niet alleen voor portretfotografie, maar ook voor wie wil nadenken over waar hij of zij als fotograaf staat. En tijdens mijn straatfotografie workshops gaat het ook regelmatig die kant op. Straatfotografie is de aanleiding, maar de vragen die opkomen zijn altijd persoonlijker dan dat.

De vraag die overblijft

Stel je voor dat je bio simpelweg zou zeggen: "Ik fotografeer wat me raakt." Geen genre, geen specialisatie. Gewoon dat.

Ik vind dat mooi. Het is ook een beetje makkelijk, want het zegt nog niet zo veel over hoe je foto's eruitzien. Maar de instelling erachter snap ik wel. Wie dat schrijft, besluit dat het label hem niet helpt.

Soms stel ik die vraag aan deelnemers van mijn workshops: hoe omschrijf je jezelf als fotograaf als je de geijkte termen even opzij legt? Landschap, straat, portret - vergeet dat even. Wat doe je echt?

De antwoorden verrassen me elke keer. En ze zijn altijd veel persoonlijker en interessanter dan "ik ben een straatfotograaf."

Dus. Hoe omschrijf jij jezelf?

Meer weten over zwart-wit fotografie?

Bekijk dan de cursus zwart-wit fotografie op Photofacts Academy. De cursus wordt gegeven door Nando Harmsen en behandelt alle aspecten van het maken van de mooiste zwart-wit foto's.

Over de auteur

Michiel is professioneel straatfotograaf en geeft workshops en lezingen over straatfotografie. Hij schrijft columns voor Focus Magazine en is erg actief op Instagram. Daar vind je dagelijks inspiratie en tips voor je eigen straatfotografie!

0 reacties

Deel jouw mening

login of geef je gegevens op

onthoud mijn gegevens

Onjuiste combinatie e-mailadres en wachtwoord.

blijf ingelogd

annuleren

Stuur mij een e-mail bij vervolg reacties

Bekijk ons reactiebeleid.

Ook interessant

• 

  Straatfotografie tip: Gebruik het kikkerperspectief

  door Michiel Heijmans

• 

  Straatfotografie met een plan

  door Michiel Heijmans

• 

  Straatfotografie tip: Hoe kun je stiekem fotograferen?

  door Michiel Heijmans

• 

  Straatfotografie tip: Filters kunnen zorgen voor aparte foto's

  door Michiel Heijmans

• 

  Van op straat naar in de boomhut

  door Michiel Heijmans

Toon alle artikelen binnen Persoonlijk