Elvira Smit

Fototip: kijk eens van rechts naar links!

donderdag 13 september 2018, 20:02 door | 2,280x gelezen | 5 reacties

Ik fotografeer al jaren, maar ik was me nooit bewust van een joekel van een (culturele) visuele afwijking: we kijken van links naar rechts en zien daardoor een stuk minder. Gelukkig valt er wat aan te doen.

Hoe kijken we eigenlijk?


Je ziet iets dat je aandacht trekt en je besluit er een foto van maken. Wat bij veel beginnend fotografen (te) vaak gebeurt is dat je bij thuiskomst ziet dat je onderwerp helemaal niet de aandacht trekt in de foto. Het plakt tegen de achtergrond of is veel te klein afgebeeld.

Op locatie kreeg het alle aandacht van je hersens: je herkende het, en je hersens vulden de situatie verder in. Je had niet door dat de vertaalslag naar twee dimensies wel eens minder goed zou kunnen uitpakken. Omdat je niet echt aan het kijken was.

Kronkeltip 12 gear acquisition syndrome


Erken je kijkgewoontes


Hoe voorkom je dit? Nouja, door dus te leren kijken. Écht te kijken, alsof je zojuist uit je ruimtevaartuig bent gestapt en alles op deze planeet voor het eerst bekijkt, zonder dat je weet wat het is. Daarvoor moet je je wel eerst bewust worden van je kijkgewoontes.

Kronkeling


Van rechts naar links kijken en lezen


Hoe wij lezen, zo kijken wij ook. En dus beziet een westerling alles grofweg van links naar rechts. Door dat automatisme zien we vooral een hoop niet.

Toen ik leerde lezen besteedde ik aandacht aan ieder woord apart. Ik hield mijn vinger erbij en zei de lettergrepen hardop. Nu is dat (gelukkig) anders. Dat kun je zelf ervaren in twee stappen:

Stap 1: Lees deze bovenstaande zin nog eens, in je normale leestempo en let goed op hoe je ogen bewegen.
Stap 2: Lees dezelfde zin van rechts naar links, waarbij je de woorden zelf wel 'gewoon' leest.

Wat ervaar je?

De kans is groot dat je bij stap 1 merkte dat je niet woord-voor-woord leest, je ogen sprongen waarschijnlijk heen en weer. Die sprongetjes heten 'saccades'. Je scant de tekst en je hersens vullen hier en daar woorden in op basis van logica en verwachting.

Het is een beetje alsof je een zoekopdracht geeft aan Google en Google al na 3 letters begint aan te vullen. Soms gaat dat goed, soms ook helemaal niet.

Screenshot google

Bij stap 2 (van rechts naar links lezen) besteed je ineens veel meer aandacht aan de woorden en de volgorde ervan. Je bent deze methodiek niet gewend en dus is het net alsof je weer als een zesjarige zit te ploeteren met letters en woorden.

Kijken met je hersens


Welnu, het kijken naar de wereld om ons heen deden we ook ooit met volle aandacht. Je ziet het gedrag terug in babies die minutenlang ongegeneerd naar jou of naar een object kunnen staren.

De vormen, kleuren en veranderende hoeken zijn voor hen fascinerend. Totdat ze iets meerdere malen hebben gezien. Op dat moment gaan verwachtingen een rol spelen.

Een peuter kijkt niet meer minutenlang naar een stoel. Nee, hij ziet dat het een stoel is - die informatie is voldoende om te weten dat je erop kunt zitten. Zo leren we steeds beter om ons te richten op hoofdlijnen.

Hieronder zie je de saccades van iemand die naar een foto van een gezicht kijkt. De ogen krijgen de meest aandacht, dan de mond, dan de neus. De rest wordt nauwelijks onderzocht:

Saccade

Het leger kijkt van rechts naar links


Die saccades helpen je niet erg als fotograaf. En al helemaal niet als militair. Immers: je gecamoufleerde vijand over het hoofd zien is nogal van levensbelang. Daarom wordt het Amerikaanse leger getraind om actief van rechts naar links te kijken:

'One of the first tricks I learned many years ago was drilled into me by an army sergeant. It only took a few smacks up the back of my head to learn how to look from right-to-left when scanning a landscape in an effort to see the hidden "enemy" in our mock battles.

This process of reverse reading forced me to slow down and read each tree as if it were a syllable I was seeing for the first time.
'

~Dale Wilson (voormalig soldaat)

Van rechts naar links en ondersteboven


Ha, en nu komen we dus ergens. Want er is dus een mogelijkheid om van dat automatische kijken af te komen: door van rechts naar links kijken. Omdat dat niet automatisch gaat, is de kans veel kleiner dat je hersens het werk gaan overnemen.

Je kunt dus ook besluiten om van onder naar boven of diagonaal van links naar rechts te kijken. Zolang het resultaat is dat je met aandacht kijkt, werkt het.

Henri Cartier-Bresson maakt gebruik van hetzelfde principe bij het beoordelen van zijn foto's. Hij bekeek zijn contactvellen altijd ondersteboven.

Henri Cartier bresson 1.jpeg

In plaats van:

Henri Cartier bresson.jpeg

Ondersteboven kijken


Maar om nou de hele dag met je hoofd ondersteboven te lopen is ook weer zowat. Voorlopig ben dus ik dus druk met mezelf aanleren om een paar keer per dag met aandacht van rechts naar links te kijken – als ware ik een militair op zoek naar de gecamoufleerde vijand.

Ben je op zoek naar meer bruikbare kijktips? Op mijn blog Kronkeling vind je een hele verzameling. Raak je liever geïnspireerd door het werk van andere fotografen? Daar schrijf ik ook graag over.

Elvira Smit

Over de auteur

Een foto liegt de waarheid. Iedere week schrijf ik twee artikelen daarover op mijn blog Kronkeling. Geen technische zaken, wél over hoe je leert kijken. En dat is nog een hele klus. Een mooi startpunt zijn de Kronkeltips, die vind je hier. Maar je kunt Kronkeling ook volgen op facebook.

5 reacties

  1. De Cuyper
    De Cuyper schreef op dinsdag 18 september 2018 om 11:36

    Ja, zeer goede uitleg. Prachtige voorbeeld van foto bovenaan, van hoe het steeds gebeurd, tijd geleden volgde ik fotolessen, klas van 16 leerlingen, week later foto bespreken, ik zag 15 keer dezelfde foto's en men vroeg me waar heb u deze foto gemaakt ?? (ik stond amper drietal meter verder van hen verwijderd !!)
    Hoe zegt men dat !! apen, apen alles na !!

  2. marijke
    marijke schreef op dinsdag 18 september 2018 om 12:22

    Heel interessant stuk. Ik ga het ter harte nemen, bedankt!

  3. Elvira Smit
    Profiel Elvira Smit schreef op dinsdag 18 september 2018 om 12:23

    Dag De Cuyper, dankjewel voor je reactie! En ja, het is goed om je bewust te zijn van ons na-aapgedrag.
    We kunnen ons voordeel ermee doen om juist de andere kant op te kijken en een originele foto te maken. Iets wat jij al in de praktijk brengt zo te lezen vrolijk

  4. Elvira Smit
    Profiel Elvira Smit schreef op dinsdag 18 september 2018 om 12:27

    Leuk om te horen Marijke! Weer een van rechts-naar-links-kijker erbij knipoog

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

50.125 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

50.125 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.