Ontdek hoe je betere foto's kunt maken. Probeer 14 dagen gratis onze online fotografie cursussen.
Elja Trum

Statiefgebruik; zo krijg je altijd scherpe foto's

maandag 13 februari 2012, 23:09 door | 31,947x gelezen | 32 reacties

Bij de aankoop van je eerste fotografie apparatuur is een statief waarschijnlijk niet direct iets wat boven aan je lijstje staat. Toch kan een statief je uitstekend helpen betere en bijzondere foto's te maken. In deze basiscursus laten we je graag zien wat de voordelen van het gebruik van een statief zijn en hoe je hier zo optimaal mogelijk gebruik van kunt maken.

Eén van de belangrijkste redenen waarom een foto mislukt is beweging. Een minimale beweging kan er al voor zorgen dat een foto niet scherp meer is. Wanneer je een teleobjectief gebruikt wordt een kleine beweging zelfs nog uitvergroot zodat de foto nog eerder bewogen zal zijn. Er is een eenvoudige basisregel om te kijken of je een foto nog scherp kunt nemen zonder statief: het brandpuntafstand moet kleiner zijn dan de sluitersnelheid in milliseconden.

Fotografeer je bijvoorbeeld op 100mm dan moet je sluitersnelheid sneller zijn dan 1/100ste seconde. Heeft jouw camera of objectief beeldstabilisatie dan kun je wellicht net iets verder gaan, maar ook aan deze elektronische hulp zit een limiet. Denk er trouwens aan dat je de beeldstabilisatie bij gebruik op een statief vaak het beste uit kunt schakelen.

Het juiste statief


Het is belangrijk dat je het juiste statief voor jouw doeleinde aanschaft. Geen keuze om te snel te maken, in de praktijk blijkt dat veel fotografen twee statieven verslijten voordat ze een statief vinden dat helemaal aan hun wens voldoet. Het is daarom slim om net iets meer uit te geven aan je statief dan je in eerste instantie van plan was.

Let vooral op het gewicht. Een statief dat te zwaar is om comfortabel met je mee te dragen zal thuis of in de auto blijven liggen wanneer je op pad gaat. Daarnaast is kwaliteit (en daarmee de stabiliteit) erg belangrijk. Vooral de goedkopere statieven zullen met een beetje wind bewegen of kunnen het gewicht van je camera en objectief niet dragen.

Balhoofd, foto door Vaans Ruijten

Bij een goed statief hoort ook een goede statiefkop. Deze koop je in principe altijd los van het statief zelf zodat je ook hier de beste keuze voor jouw doeleinde kunt maken. Algemeen gesproken is een balhoofdstatief voor de meeste fotografen de beste keuze. Belangrijke dingen om op te letten zijn het gewicht, de hoogte (zowel minimaal als maximaal), het draagvermogen en de lengte wanneer het statief ingeklapt is.

Er zijn veel verschillende vormen van fotografie en bij bijna elke vorm kan een statief bruikbaar zijn. Een aantal voorbeelden van fotografievormen waarbij een statief onmisbaar is en waarom.

Nachtfotografie


Een van de duidelijkste reden om een statief te gebruiken is wellicht bij het maken van nachtopnames. Wanneer het donkerder wordt heb je een langere sluitertijd nodig om scherpe foto's te krijgen. Een statief helpt je om ook bij lagere sluitertijden nog steeds scherpe foto's te maken.

Pernis - Shell
Foto door Sjors Roelofs

Daarbij kun je ook andere factoren die de sluitersnelheid beïnvloeden met een statief weer naar je hand zetten. De lichtgevoeligheid van je camera kan bijvoorbeeld terug naar 100 ISO om voor minimale ruis in je foto te zorgen. Vanaf een statief kun je ook weer een kleiner diafragma (groter diafragmagetal) gebruiken om zo meer scherptediepte in je foto te krijgen.

Landschapsfotografie


Landschapsfotografen gebruiken bijna altijd een statief. Als je een landschap fotografeert midden op de dag in het volle zonlicht dan heb je ook bij deze vorm van fotografie geen statief nodig om alles scherp te krijgen. Alleen, een landschap fotograferen onder deze omstandigheden zal zelden een bijzondere foto opleveren.

Landschapsfotografen fotograferen het liefst rond zonsopgang en zonsondergang. Daarbij willen zij meestal een grote scherptediepte in hun foto zodat alles van voor dat achter scherp is. Een langere sluitertijd is dan al niet meer te voorkomen.

Als landschapsfotograaf kun je ook gebruik maken van de waterpas op je statief om ervoor te zorgen dat de horizon in je foto recht staat. Een andere methode kan het gebruik van live-view zijn met gebruik van een raster of kunstmatige horizon.

Landschap door Laura Vink
Door Laura Vink

Natuurfotografie


Natuurfotografen proberen vaak vanaf grote afstand dieren vast te leggen zonder deze in hun activiteiten te storen. Lange teleobjectieven zijn vereist en met bijvoorbeeld een 500mm objectief heb je dus ook een sluitertijd van minimaal 1/500ste nodig wanneer je vanuit de hand fotografeert. Elke trilling wordt bij dergelijke objectieven dermate uitvergroot dat een statief onmisbaar is.

Een bijkomend voordeel van een statief is voor natuurfotografen dat ze de zware objectieven niet zelf hoeven te dragen. Het statief neemt het gewicht van hun over zodat het geen probleem is wanneer de natuurfotograaf urenlang wacht op het ene juiste moment voor de perfecte foto.

Koolmees
Foto door Johannes Klapwijk

Ook kan een natuurfotograaf alles al vooraf perfect instellen, het onderwerp hoeft alleen maar op de juiste plek te gaan zitten en de fotograaf hoeft op dat moment alleen nog maar af te drukken. Zo voorkom je als fotograaf dat je dat ene belangrijke moment mist omdat je eerst je camera nog voor je gezicht moet trekken en scherp moet stellen.

Macrofotografie


Net als bij stevige teleobjectieven zul je ook bij een macroobjectief snel last krijgen van de trilling van je handen. Een statief is ook bij deze vorm van fotografie onmisbaar. Ook een grote scherptediepte is van belang bij macrofotografie. Om een klein beestje of bloempje geheel scherp in beeld te krijgen zul je al snel het diafragma flink dicht moeten draaien. De benodigde sluitertijd zal dan ook snel langer worden.

Het statief stelt je ook in staat om aan 'focus stacking' te doen. Bij deze techniek stel je op meerdere plaatsen in je foto scherp en voeg je de scherpe delen uit de verschillende foto's op je computer samen tot één foto met een grotere scherptediepte dan anders mogelijk.

Common Blue Damselfly door Koen Miseur
Foto door Koen Miseur

Ben je van plan aan macrofotografie te gaan doen, let er dan bij aanschaf van je statief goed op wat de minimale hoogte is waarop je kunt werken. Als macrofotograaf wil je vaak centimeters boven de grond kunnen werken en dit is lang niet met elk statief mogelijk.

Studiofotografie


Niet alleen landschap- en macrofotografen gebruiken een statief. Ook veel portretfotografen gebruiken in hun studio een statief. Een persoonlijke keuze die van de fotograaf zal afhangen, maar deze fotografen geven vaak aan dat ze hierdoor minder met de camera en meer met het model bezig zijn. Ze zitten niet 'verstopt' achter de camera, maar kunnen direct met het model werken. Vaak gebruiken ze dan ook een (draadloze) ontsteker om de daadwerkelijke foto te maken terwijl ze niet eens bij hun camera in de buurt staan.

Het gebruik van een statief sluit daarbij, ook bij sneller sluitertijden door flitslicht, elke onnodige trilling in het beeld uit en levert daardoor scherpere foto's op. Er zijn ook speciale statieven te krijgen die speciaal zijn voor gebruik in een studio. Deze statieven hebben geen benen zoals je gewend bent, maar hangen aan een systeem aan het plafond of bewegen op wieltjes. Het statief zelf bestaat hoofdzakelijk uit een verticale kolom waarlangs je de camera omhoog en omlaag kunt bewegen.

Monopod


Een éénbeenstatief, ook wel monopod genoemd, is eigenlijk een vreemd soort statief. In plaats van drie benen heb je slechts één been en dus kan het statief niet uit zichzelf blijven staan. Dit soort statieven zijn dus ook niet bruikbaar wanneer je echt langere sluitertijden wilt vastleggen zonder beweging. Wel kan een monopod je helpen om beduidend scherpe foto's te maken.

Een monopod wordt vooral veel gebruikt door sportfotografen. Zij willen wel de vrijheid om hun camera snel te bewegen om de juiste actie vast te leggen, maar kunnen ook hulp gebruiken hun zware teleobjectieven te dragen en willen eveneens zo min mogelijk ongewenste bewegingen in hun foto's.

Surfer
Foto door Jantina Scheltema

Een monopod is niet stabieler dan een driebenig statief, maar biedt wel meer flexibiliteit, is lichter, makkelijker mee te nemen en sneller te gebruiken. Een monopod maak je stabieler door het statief in combinatie met je lichaam te gebruiken. Jouw benen vormen dan feitelijk de twee andere benen van het statief. Er zijn verschillende technieken die fotografen gebruiken om het statief zo stabiel mogelijk te houden, maar uiteindelijk gaat het erom wat jij prettig vind werken.

Overigens zijn er ook statieven te koop waarbij je één poot los kunt maken en deze vervolgens kunt gebruiken als monopod. Handig wanneer je deze zo nu en dan zou willen gebruiken.

Compositie


Het gebruik van een statief heeft nog een voordeel, al oogt dit op het eerste gezicht als een nadeel. Het is met een statief niet zo gemakkelijk om de gewenste compositie van je foto te maken. Als je net je statief opgesteld hebt en door de zoeker van je camera kijkt zul je vaak ontdekken dat de compositie niet is wat je voor ogen had. Je moet dan het statief weer bijstellen zodat je compositie wel naar wens is.

Dat luistert vaak erg nauwkeurig en daardoor kun je soms wel een paar keer je statief moeten verstellen voordat je tevreden bent. Het voordeel van dit bijstelwerk is dat je de tijd neemt om goed over je compositie na te denken voordat je de foto maakt.

Uit de hand zou je wellicht al een paar foto's geschoten hebben met de kans dat de compositie die je wilt er bij zit. Met je statief denk je eerst goed na over welke compositie je wilt en waarom je deze zo wilt voordat je de foto neemt. De hoeveelheid foto's neemt af, maar de kwaliteit neemt toe. Het is ook handig om, voordat je het statief überhaupt uitklapt, al te kijken naar de gewenste compositie. Bekijk je onderwerp onder meerdere hoeken en op verschillende hoogten. Gebruik eventueel je camera om door de zoeker eerst te zoeken naar de juiste compositie voordat je het statief neer zet.

Kust, door Laura Vink
Foto door Laura Vink

Staat je statief eenmaal precies zoals je wilt dan is het gemakkelijker om binnen dezelfde compositie te spelen met sluitertijd en diafragma. Zo kun je verschillende belichtingen proberen voor het beste beeld of zelfs achteraf de beelden combineren voor bijvoorbeeld een High Dynamic Range foto.

Een goede statiefkop helpt je overigens om het bijstellen te vereenvoudigen. Reden genoeg om ook goed na te denken over welke statiefkop je wilt. Gemakkelijk en flexibel bijstellen is hierbij belangrijk.

Gebruik van een statief


Net als bij je camera zijn er voor het gebruik van een statief ook een aantal basisregels. Zo is het slim om één van de poten van je statief in de richting van je onderwerp te zetten. Dit is immers ook de richting waar je objectief heen zal wijzen. Zeker bij een groot objectief is de kans dat je statief omvalt hierdoor ook kleiner. Een ander voordeel is dat de twee andere poten van je statief niet in de weg staan wanneer je dichter op je camera kruipt; je past zoo mooi zelf tussen de twee poten in.

Probeer er bij het neerzetten van je statief er ook voor te zorgen dat het middelstuk loodrecht en verticaal boven de grond staat. Wanneer dit het geval is zal het gewicht van je camera gelijkmatig over alle drie de poten verdeeld worden. Veel statieven beschikken over een waterpas in het middenstuk die je kan helpen dit gedeelte netjes recht neer te zetten. Mocht jouw statief deze niet hebben, je kunt ze ook los aanschaffen.

Voor de maximale stabiliteit kun je het beste geen gebruik maken van de middelste paal. Het punt waar de drie benen van je statief samen komen is het stabielste punt. Door de middenkolom uit te schuiven verlies je stabiliteit en dus mogelijk scherpte in je uiteindelijke foto. Wanneer je het kunt voorkomen is het dus slim om de middenkolom in geschoven te laten.

Voor de drie andere benen geldt eigenlijk iets vergelijkbaars; wil je maximale stabiliteit dan kun je het de benen het best zo min mogelijk uit schuiven. De dikste beengedeelte zijn het stevigst, dus wanneer je minder hoogte nodig hebt kun je het beste de onderste, dunste benen als eerste inschuiven.

Veel statieven hebben een haak aan de middenkolom. Wellicht heb je jezelf als eens afgevraagd waar deze voor is. Ook deze haak kan je helpen extra stabiliteit aan je statief te geven. Hier kun je iets zwaars, bijvoorbeeld je fototas, aan hangen. Er moet een stevig windje waaien om je statief dan nog te laten bewegen.

Werk je met grote teleobjectieven, let er dan op dat je niet je camera maar het objectief aan je statief vast maakt. De meeste grotere objectieven hebben een speciale aansluiting voor een statief. Het meeste gewicht zal in dit soort gevallen het objectief zijn en niet de camera zelf. Door de statiefaansluiting van je objectief te gebruiken zorg je dat het gewicht goed verdeeld is.

Draad- of zelfontspanner


Ook wanneer je de camera stevig op een statief hebt staan is er nog een gevaar voor beweging wanneer je de ontspanknop indrukt om de foto te maken. Je kunt gebruik maken van een draadontspanner (tegenwoordig vaak elektronisch en soms ook draadloos) om elke beweging uit te sluiten. Bij gebrek aan een draadontspanner kun je de timer van je camera gebruiken, maar dit is minder nauwkeurig (je kunt niet exact timen wanneer de foto gemaakt wordt) en je moet nog steeds de camera aanraken om het afdrukken in gang te zetten.

Kees krick stad
Foto door Kees Krick

Eventueel kun je de mirror lock-up functie van je camera gebruiken om ook de trilling die het opklappen van de spiegel veroorzaakt uit te sluiten. Deze functie stel je in via het menu van je camera. Kijk in de handleiding om precies te zien hoe dit bij jouw camera moet.

Aan de slag


Zoals je ziet is een statief nuttig voor vele verschillende vormen fotografie. Mocht je nog geen statief hebben dan is een aanschaf wellicht te overwegen. Het kan een goed idee zijn om eens een statief te lenen van een collega fotograaf. Zo kun je ontdekken of een statief een mooie aanvulling is voor jouw type fotografie en ontdek je in de praktijk waar je bij de aanschaf van jouw eigen statief goed op moet letten. Dankzij een statief kun je écht scherpe foto's maken, reden genoeg om een aanschaf van dit soort fotoapparatuur te verantwoorden.


101 Tips voor Perfecte Portretfoto's


Wil jij graag weten hoe je perfecte portretfoto's kunt maken? In mijn gloednieuwe boek De Portretbijbel geef ik je 101 tips om jouw portretfotografie naar een hoger niveau te helpen. Je ontdekt hierin de 101 beste tips die ik de afgelopen vijftien jaar als portretfotograaf heb opgedaan.
Elja Trum

Over de auteur

Elja Trum is oprichter van Photofacts, online fotografiecursussite Photofacts Academy en het blog Teslafacts. Hij schrijft sinds 2006 over fotografie. Elja is ook auteur van boeken over zwart-wit-, flits- en portretfotografie.

32 reacties

  1. Nanno Kroen
    Nanno Kroen schreef op maandag 13 februari 2012 om 23:50

    Jammergenoeg wordt er nergens gesproken over de ingebouwde stabilisatie van de moderne camera's en lenzen. Deze gaat doorgaans zeer slecht samen met een statief en levert, als deze niet wordt uitgeschakeld, alleen maar nog onscherpere beelden op.

    Er wordt wel gesproken over lange en zware lenzen. Nergens over de relatie die dat heeft tot de bouwkwaliteit/prijs van het statief. Waarom deze laatste opmerking? Een een goedkoop en vooral te licht statief is dan alleen een ergernis, omdat het bij een minimaal briesje al begint te trillen. Niet voelbaar, maar o zo zichtbaar in de foto's.

  2. Elja Trum
    Profiel  Elja Trum schreef op maandag 13 februari 2012 om 23:57

    @Nanno; bedankt voor je reactie. Aan het eind van de derde alinea wordt kort de beeldstabilisatie genoemd. Ook heb ik het er in het artikel wel over dat je op moet passen met een te licht statief. Kan natuurlijk geen kwaad dit extra te benadrukken.. vrolijk

  3. Wim
    Wim schreef op dinsdag 14 februari 2012 om 00:35

    Reageer nou eens positief @Nanno, en niet vanuit een jammerperspectief. Ik vind het een goed verhaal. Nog steeds.

  4. tonv
    Profiel tonv schreef op dinsdag 14 februari 2012 om 02:28

    Prima, informatief artikel. De narrige reactie van Nanno nemen we op de koop toe. Terecht wordt erop gewezen dat je de middenkolom beter niet uit kunt schuiven. Zeker wanneer je meerdere belichtingen maakt van hetzelfde onderwerp (voor HDR of focus stacking) is elke fractionele beweging (meestal veroorzaakt door wind) zichtbaar in het eindresultaat. Kostbare shots kunnen zo door onscherpte verloren gaan.

    Wat ik mezelf heb geleerd is eerst met de camera in de hand te framen en die positie met een los voorwerp te markeren. Je statief laat je natuurlijk zo dicht mogelijk in de buurt staan, als het even kan onder handbereik. Een monopod garandeert onder de meest voorkomende omstandigheden een hogere hitrate als het gaat om 100% in focus shots. Tutorials van stock agencies adviseren statief- of monopodfotografie.

    De lichte (en meestal duurdere) carbonstatieven zijn comfortabel om te dragen maar vaak te licht om echt stabiel te zijn. Je fototas of een zwaar voorwerp aan de middenzuil hangen is dan eigenlijk noodzaak. In feite is een zwaar massief statief met een ideale (kijk)hoogte nog het beste. Maar ja, dan heb je weer flink wat mee te sjouwen. Maar in mijn laatste posting over night shootings zei ik al: fotografie is soms afzien.

    @Elja
    En last but least: jammer dat ik als fervente statieffotograaf geen foto heb mogen leveren voor dit artikel Elja!

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

55.721 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

55.721 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.