Ton Vingerhoets

Autofocus of toch maar handmatig scherpstellen?

zaterdag 13 augustus 2011, 20:17 door | 21,570x gelezen | 29 reacties

Wow, die's scherp! Je hebt zeker een goeie camera? Niet zelden is dat de manier waarop een leek een positief waardeoordeel geeft aan je foto. Laat ik meteen voorop stellen dat de esthetische kwaliteit van een foto zeker niet afhangt van de scherpte. Een foto die bewust out of focus is kan gewoon heel mooi zijn. En vaak voegt een onscherpe achtergrond (bijvoorbeeld bij een portret) een bijzondere atmosfeer aan een foto toe. Dat heeft met een technisch woord achtergronddistractie.

Maar goed, laten we er voor het gemak even vanuit gaan dat we foto's proberen te maken die 'in focus' zijn, ofwel scherp. De huidige digitale spiegelreflex camera's hebben geavanceerde Auto Focus systemen (AF) die ervoor moeten zorgen dat we scherpe shots maken. Maar zijn die dan onfeilbaar? Niet in het minst! De afgelopen tijd werden enkele van mijn foto's door Shutterstock geweigerd met het commentaar 'Your image is not in focus or focus is not located where we feel it works best'.

In eerste instantie meende ik dat de betreffende foto's wel degelijk scherp waren. Tweehonderd procent vergroting op mijn scherm wees uit dat Shutterstock gelijk had. Ze waren net een fractie out of focus; in eerste instantie zelfs moeilijk te zien. De bewuste foto's had ik gemaakt met autofocus en ik nam mezelf voor om meer handmatig scherp te stellen (MF). Nu is dat met de meeste objectieven nog niet zo simpel vanwege de korte slag van de scherpstelring; want hoe langer hoe beter.

Maar oefening baart kunst; ik heb vrijwel alle recente shots gemaakt in Zwitserland en Parijs handmatig scherp gesteld. Het went snel en ik moet zeggen dat je nauwkeuriger je scherpstelpunt kunt bepalen. Ook hyperfocaal scherpstellen is handmatig makkelijker. Het is wel een manier van fotograferen die tijd kost; rustig framen, instelling bepalen en scherpstellen. Bij bepaalde takken van fotografie is handmatig scherpstellen zelfs een must. Ik heb hierna de belangrijkste omschreven.

1. Marcofotografie


Mijn Canon EF 100 f/2.8L IS Macro heeft een brede scherpstelring met een lange slag dat handmatig scherpstellen makkelijk maakt. De beperkte scherptediepte vereist nauwkeurige scherpstelling. Bij gebruik van AF heeft de lens soms de neiging op hol te slaan, vooral wanneer je uit de hand fotografeert. Een statief biedt uitkomst maar ook dan heeft handmatig scherpstellen de voorkeur.

paarse bloem met groene achtergrond

2. Nachtfotografie


In povere lichtomstandigheden of 's nachts heeft een conventioneel autofocus systeem vaak moeite om een scherpstelpunt te detecteren. Dus zoals ik schreef in mijn posting 'Tien geheimen van nachtfotografie': Stel handmatig scherp met behulp van live-view. Met de vergrotingsfactor kun je heel erg nauwkeurig scherpstellen. Het spreekt voor zich dat je voor dit soort fotografie bij voorkeur een statief gebruikt.

bus in motion blur

3. Portretfotografie


Het is een ongeschreven wet dat de ogen van een portret perfect in focus moeten zijn. Handmatige scherpstelling geeft je volledige controle over het gewenste scherpstelpunt. Zeker bij grote diafragma's, waardoor zeer beperkte scherptediepte een vervaagde achtergrond creeert, is het scherpstelpunt de bepalende factor. Vertrouw niet op het autofocus maar stel handmatig scherp.

moslim met witte keppel en baard

4. Door glas of een hek fotograferen


Misschien heb je wel eens door een raam of een hek gefotografeerd en wist de camera niet waarop het moest scherpstellen; een etalage of de dierentuin zijn enkele voorbeelden. Ook hier van autofocus naar handmatig scherpstellen switchen en rustig handmatig scherpstellen. Je kunt dan zelf bepalen of je het hek op de voorgrond of het onderwerp erachter in focus wilt hebben. Ook hier geeft handmatig scherpstellen alle gewenste controle.

modieuze etalagepop

5. Actiefotografie


Je zou zeggen dat je (snel) bewegende onderwerpen (raceauto's, vliegtuigen, sporters) altijd met de autofocus in de AI Servo mode moet fotograferen. Maar zelfs dat kan je shot helemaal verbruien. Vooral bij panning kun je beter vooraf handmatig een ideaal scherpstelpunt bepalen en wanneer het object in beeld komt gewoon soepel meebewegen. Dat geeft vaak veel betere resultaten dan de autofocus. Echter, ingeval een object in een rechte lijn snel naar je toe komt of van je af gaat is AF + AI Servo aanbevelenswaardig voor een goed resultaat.

speedboot

Wellicht zijn er meer situaties; die mogen jullie dan aanvullen. Ik wilde gewoon de belangrijkste even aanstippen. Een goede, geslaagde foto maken betekent dat je als fotograaf een maximale controle over het proces moet hebben. Dat geldt natuurlijk voor je cruciale instellingen zoals ISO waarde, diafragma en sluitertijd. Maar ik zou (handmatig) scherpstellen aan dat rijtje toe willen voegen omdat je daarmee het scherpstelpunt beter bepaald en je foto vaker (dan met AF) 100 procent in focus is.

Waren al mijn vakantiefoto's nu raak? Nee, dat is niet mogelijk maar een eerste voorzichtige analyse vertelt me dat met autofocus 20 procent onscherp is en wanneer ik handmatig scherp stel hooguit 10 procent. Het dwingt je ook meer aandacht te geven aan je framing waardoor je sowieso minder hoeft te croppen; een niet te onderschatten voordeel. De veel geprezen Zeiss en de Canon TS-E objectieven hebben zelfs geen autofocus en daar is prima mee te leven heb ik me laten vertellen.

In de cinematografische wereld is handmatig scherpstellen nog steeds de norm. Nodeloos te vertellen dat daar het scherpstelpunt en 100 procent in focus onverbiddelijk is. Wat wil je met een vergroting op een bioscoopscherm? Toegegeven, ze gebruiken superieure (prime) lenzen maar dat is niet allesbepalend. Begrijp me niet verkeerd, in bepaalde gevallen gebruik ik nog steeds het autofocus maar ik ben handmatig scherpstellen wel als een essentiele vaardigheid gaan zien.

Enfin, probeer het in de praktijk maar eens uit zou ik zeggen. Het is geen must maar je zult zien dat wanneer je jezelf oefent in handmatig scherpstellen je bewuster en geconcentreerder fotografeert en daardoor (waarschijnljk) betere foto's maakt.

Ton Vingerhoets

Over de auteur

Woont en werkt in Beijing. Na een loopbaan als art director heeft hij zich in China gevestigd als fotograaf. Naast commerciŽle fotografie reist hij door China om de mooiste plekken vast te leggen. Een scherp oog voor detail, kleur en vorm zijn herkenbaar in zijn karakteristieke, levendige foto's.

29 reacties

  1. Marcel
    Marcel schreef op zaterdag 13 augustus 2011 om 21:06

    Als je echt optimaal gebruik wil maken van handmatig focusseren moet je ook rekening houden met met welk diafragma de uiteindelijke foto gemaakt gaat worden. Als de lens begint bij 1.4 dan heb je een hele andere scherptegebied tenzij je natuurlijk de diafragma-knop gebruikt.

  2. EdC
    Profiel EdC schreef op zaterdag 13 augustus 2011 om 21:10

    Interessante bijdrage. Voor productfoto's stel ik tegenwoordig altijd handmatig scherp, maar dan door gebruik te maken live view. Dan heb ik wel wat licht in de studio nodig, want anders zie je niet veel op het schermpje. Live View vreet wel stroom.

  3. Arno
    Profiel  Arno schreef op zaterdag 13 augustus 2011 om 22:32

    @Ton: Erg mooi artikel! Een puntje met actiefoto's: Als het object snel naar je toe komt of van je af gaat en met je diafragma ver open dan is is handmatige scherpstelling nagenoeg niet te doen en is ai servo met een snelle camera en een dito objectief eerder gewenst voor een goed resultaat.

  4. Marcel
    Marcel schreef op zaterdag 13 augustus 2011 om 23:04

    @EdC Je kunt dan de camera om te focuseren in de Auto, P of AV stand zetten dan wordt het schermpje lichter. Wel het diafragma gelijk maken aan de die van de uiteindelijke foto. Wel de diafragma-knop drukken om het scherpte gebied te controleren.

    Is de focus naar wens dan weer naar de M stand gaan en de foto maken.

Deel jouw mening

Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door geregistreerde bezoekers.
Wil je toch reageren, log in of registreer je dan gratis.
Toon alle artikelen binnen Tips en Truuks

Photofacts wordt mede mogelijk gemaakt door

CameraTools

Ontvang wekelijks fotografietips in je inbox

51.160 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al!
Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Twitter of Facebook.


Elja Trum

Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!

Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over Photofacts
Om Photofacts.nl goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. akkoord
sluiten

Mis het gratis fotografie eBook niet!

51.160 fotografen ontvangen onze wekelijkse fototips al. Schrijf je in en ontvang gratis het eBook '25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen'.